Społeczeństwo nieobojętnych

 

Do demokratyzacji przez odpowiedzialność

Tomasz Wojciechowski

W ostatnim czasie w Polsce spadek zaufania do instytucji publicznych stał się faktem. Dewaluacja wartości demokratycznych powoduje nie tylko osłabienie pozycji rządzących, niski udział społeczeństwa w wyborach, ale także zagraża strukturom społeczeństwa obywatelskiego.

Badania przeprowadzone na uczniach ostatnich klas szkół ponadpodstawowych wskazują, iż w ciągu pięciu lat gwałtownie wzrosła liczba uczniów niezadowolonych z demokracji w Polsce, przybyło także takich, którzy są gotowi zgodzić się na rządy niedemokratyczne. Młodzież nie uczy się demokracji. Stawia na indywidualny sukces, rywalizację, przebojowość, a nie mówi o wspólnocie. Do tego dochodzi niewiedza - młodzi nie do końca rozumieją, czym tak naprawdę jest demokracja. Nie znają też z własnego doświadczenia innych systemów władzy.

Innego myślenia o demokracji nie ułatwia także sytuacja w szkołach, które często przypominają bardziej pole bitwy między nauczycielami a uczniami niż miejsce zdobywania wiedzy i rozwoju umiejętności społecznych. W szkołach dotkniętych zjawiskiem przemocy uczniowie, którzy z własnej woli zdecydują się pełnić jakiekolwiek funkcje: przewodniczącego klasy, dyżurnego itp., otrzymują od swych rówieśników etykietę "konfidenta" - współpracującego z nauczycielami, co może być powodem szykan ze strony kolegów. Tym bardziej więc problem uczenia demokracji jest złożony, wymaga pracy wielu środowisk, nie tylko szkoły.

Jednym ze sposobów takiego działania jest program "Lider Dialogu - Pokonać Tremę" realizowany przez Stowarzyszenie Ruch Pomocy Psychologicznej "Integracja". Program ma formę cyklicznego obozu wakacyjnego przeznaczonego dla młodzieży w wieku 14-18 lat. W tym roku realizowana będzie jego trzynasta edycja. Celem projektu jest rozwój umiejętności społecznych uczestników: treningu ról, współpracy w grupie, realizowania pomysłów autorskich, a przede wszystkim podejmowania konstruktywnej odpowiedzialności za innych. Dla kształtowania demokracji ważni są konstruktywni liderzy środowisk, myślący kategoriami interesu publicznego, dobra wspólnego grupy. Takie myślenie nie jest możliwe, jeśli nie doświadczyło się tego, czym jest odpowiedzialność za innych, co się wiąże z podjęciem roli lidera i jakie to niesie konsekwencje.

Dostarczenie takiego typu doświadczeń jest głównym celem programu. Obóz trwa 13 dni. Co roku uczestniczy w nim od 30 do 60 osób, zajęcia prowadzone są przez trenerów rekomendowanych przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne. Nad całością czuwa superwizor PTP i autor programu - Zdzisław Kuśnierz.

Praca na obozie składa się z dwóch części: interpersonalnej i zadaniowej. W trakcie pierwszej z nich trwają intensywne zajęcia w grupach. Celem warsztatów jest przygotowanie członków grup do późniejszej pracy zadaniowej poprzez:
- trening komunikacji
- zbudowanie bezpieczeństwa w grupie

Część zadaniowa to przede wszystkim realizacja (w różnych zespołach) pomysłów autorskich/projektów uczestników: filmów, przedstawień teatralnych, happeningów, wydawania gazetek, przygotowywania stron internetowych itp. Celem tej pracy jest nie tyle przygotowanie dobrego filmu fabularnego, ile nabycie umiejętności współpracy w zespole rówieśniczym, sprawdzenie siebie w roli lidera zespołu czy też osoby organizującej zaplecze. Zajęcia te pozwalają uczestnikom zaistnieć i spróbować swoich sił w działaniach, których wcześniej nie podejmowali, na przykład: aktora, reżysera, menedżera...

Bardzo ważna dla realizowania celów tego programu jest praca tzw. metodą senatu. Uczestnicy codziennie w każdej grupie wybierają spośród siebie dwie osoby - lidera i senatora - których zadaniem jest podejmowanie odpowiedzialności za innych. Lider grupy to osoba odpowiedzialna za poszczególne osoby w grupie, senator jest zaś przedstawicielem grupy we "władzach" obozu.

Senat ma także swój budżet, tak zwaną świnkę (500 zł). Zadziwiająca jest racjonalność, z jaką młodzi ludzie podchodzą do dysponowania niewielkimi wprawdzie, ale jak najbardziej "publicznymi" pieniędzmi.

Zarówno senator, jak i lider po skończonej kadencji otrzymują informacje zwrotne dotyczące ich pracy od pozostałych uczestników oraz trenerów grupowych.

Zadania stawiane przed senatorami i liderami są dostosowywane do możliwości uczestników: wynikających zarówno z wieku, jak i indywidualnego potencjału poszczególnych osób. Zwłaszcza że dzięki odpowiedniej pracy trenerów młodzi ludzie sami zachęcają się do podejmowania odpowiedzialności za innych. Dlatego też kadencja "władz" trwa jeden dzień. W zasadzie każdy uczestnik dostaje od grupy możliwość pełnienia jednej z tych funkcji.

Uzupełnienie "metody senatu" stanowią spotkania tzw. społeczności - wszystkich uczestników i trenerów. Na nich podejmowane są decyzje dotyczące zasad funkcjonowania na obozie. Zasadą jest równość praw (głos trenera ma taką samą wagę jak głos uczestnika). Zróżnicowane są natomiast pełnione na obozie role. Podczas spotkań "społeczności" negocjowane - na zasadzie zawierania umów społecznych - są normy życia na obozie, na przykład godziny ciszy nocnej. Uczy to odpowiedzialności za podejmowane decyzje, które nie mogą naruszać praw słabszych. Dla młodego człowieka jest to często pierwsze doświadczenie posiadania wpływu na zasady obowiązujące w otaczającej go społeczności.

Senatorom kończącym kadencję przysługuje prawo wyboru dla siebie zadań, które wiążą się z ich zainteresowaniami i za które są odpowiedzialni do końca programu. Noszą one nazwy ministerstw (np. ministerstwo aerobiku).

Program "Lider Dialogu" to jednak nie tylko rozwój liderów. Konstrukcja zajęć w grupie umożliwia rozwój umiejętności społecznych nie tylko przywódcom, ale i innym wartościowym młodym ludziom borykającym się z rozmaitymi trudnościami w społecznym funkcjonowaniu - z odczuwaniem lęków, obniżoną samooceną, nieśmiałością. Przygotowanie filmu wymaga przecież nie tylko sprawnego reżysera, ale i scenografa, kamerzysty itp. Stąd też drugi człon nazwy: "Pokonać Tremę". Celem programu jest rozwój umiejętności społecznych: dla jednych będzie to zarządzanie 50-osobowym zespołem, dla innych poradzenie sobie z przeprowadzeniem jednego ćwiczenia dla dzieci.

Młodzi ludzie zmieniają się pod wpływem udziału w tym programie. Nabywają więcej pewności siebie w kontaktach społecznych, nabierają wiary we własne możliwości oraz w to, że otaczającą rzeczywistość można zmieniać i kształtować. Uczestnicy programu angażują się często w działania wolontariackie w domach opieki, świetlicach środowiskowych. Zostają przewodniczącymi klas, działaczami młodzieżowych organizacji.

Program przygotowywany jest przez krakowski oddział Stowarzyszenia Ruch Pomocy Psychologicznej "Integracja" założonego w 1993 roku. Organizacja ta skupia głównie psychologów, socjologów, pedagogów, nauczycieli. Celem jej działania jest wspieranie zmian za pomocą treningów i warsztatów rozwijających umiejętności społeczne.

Wszelkich informacji na temat programu udziela Katarzyna Pawlikiewicz (0-600 276 110; kasiencja1@poczta.onet.pl).

Nasz adres:
Stowarzyszenie Integracja
Al. Mickiewicza 3
31 - 120 Kraków
e-mail: integracja.krakow@free.ngo.pl

POCZĄTEK STRONY