SPOŁECZEŃSTWO NIEOBOJĘTNYCH

Uzdrawianie pamięci

JACEK MAJ

Czynne uczestnictwo w kulturowej integracji Europy wymaga określenia własnej tożsamości. Potrzebne jest więc przede wszystkim podjęcie wysiłku poznania tradycji, a nie uprawiana przez niektóre polityczne kręgi patriotyczna tromtadracja. Dopiero wówczas będzie możliwe "uzdrowienie pamięci", rewidowanie narosłych często przez stulecia uprzedzeń, podziałów i budowanie autentycznych kontaktów. Ciągle obecna w życiu publicznym nacjonalistyczna retoryka zwalnia z myślenia, indywidualnego kształtowania światopoglądu. Roztaczany obraz "zagrożonych cnót narodowych" daje często pozorne wyjaśnienie rzeczywistości ludziom przyjmującym obronną postawę wobec świata. Własne lęki kompensowane są spiskową teorią dziejów w dowolnie fantazyjnym wariancie. Za sprawą komunizmu wyparte zostało doświadczenie współistnienia wielu różnorodnych tradycji, religii, narodów, którego świadectwem pozostaje bogata spuścizna. Dlatego też tym większego zainteresowania i wsparcia wymagają wszelkie inicjatywy mające na celu odkrycie śladów zatraconego kulturowego pluralizmu.

Siedziba ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" (www.tnn.pl) jest symbolicznym kluczem do zrozumienia jego idei. Brama ta, stanowiąc niegdyś przejście pomiędzy chrześcijańską i żydowską dzielnicą, łączyła zarazem wiele kultur i narodów, które współistniały w dawnym Lublinie. Zadaniem ośrodka jest ocalenie od zapomnienia prawdy o wspólnej przeszłości Polaków, Żydów i innych narodów. Przywracanie pamięci pomaga budować dzisiejszym mieszkańcom miasta własną tożsamość. Zawieszony między Wschodem i  Zachodem Lublin to miejsce, gdzie przez stulecia wznoszono różne modlitwy do jednego Boga.

"Teatr NN" powstał w 1990 roku i realizował początkowo przedstawienia autorskie. Z czasem zaczął podejmować zadania o charakterze społecznym i edukacyjnym. Odbudowanie zniszczonej Bramy Grodzkiej i przylegających do niej kamienic stało się impulsem do ożywienia lubelskiej starówki. Jednym z  pierwszych programów realizowanych w ośrodku był cykl imprez zatytułowany Spotkania kultur gromadzący artystów ze środowisk twórczych Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej oraz Izraela. W 1998 roku w oparciu o  "Teatr NN" powstał ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN". Celem ośrodka stało się zachowanie pamięci o kulturze i historii Lublina poprzez działania artystyczne, wystawy, spotkania, sesje (m.in. o Schulzu i Czapskim), promocje książek i czasopism, projekcje filmów, koncerty, stronę internetową, wydawanie książek i  czasopism (obecnie "Scriptores"). W ramach projektu Historia mówiona ośrodek archiwizuje wspomnienia mieszkańców Lublina i regionu. Zebrana dokumentacja ma odbicie w stałej ekspozycji Portret miejsca, która ukazuje przedwojenny świat wielokulturowej Lubelszczyzny.

W 1998 roku rozpoczęto realizację programu o charakterze edukacyjnym, pod nazwą Wielka księga miasta. Polegał on na zbieraniu materiałów archiwalnych związanych z historią polsko-żydowskiego Lublina: zdjęć, relacji mówionych i dokumentów. Dzięki współpracy z instytucjami kultury, szkołami, uczelniami udało się utworzyć wirtualne centrum edukacji "Pamięć Lublina". Wynikiem trójnarodowego projektu dofinansowanego przez Unię Europejską jest portal pod hasłem Życie Żydów w Europie z dala od metropolii. Tradycją już stało się organizowanie rocznic urodzin Józefa Czechowicza - najwybitniejszego lubelskiego poety. Corocznie odbywają się również Misteria światła i ciemności upamiętniające likwidację lubelskiego getta.

Przy ośrodku grupa wolontariuszy stworzyła niedawno Akademią Obywatelską. Ważną inicjatywą Akademii był realizowany w minionym roku projekt Wagon historii, który wpisywał się w ogólnopolskie obchody 25-lecia "Solidarności". Z Lublina wyruszył wagon z grupą kilkunastu młodych ludzi, którzy przez miesiąc odwiedzili siedemnaście miast. Zebrane relacje z wydarzeń w 1980 roku, a także opisy współczesnej Polski można przeczytać na stronie internetowej www.wagon.lublin.pl. Ideę swoich różnorodnych działań uczestnicy Akademii streszczają następująco: "Żyjemy w najbiedniejszym regionie Unii Europejskiej. Oto nasz środek świata. I cieszymy się, że możemy go zmieniać. Na lepsze".

POCZĄTEK STRONY