Rocznik 2000

 Fundacja

ŹRÓDŁA WOLNOŚCI, KORZENIE ZNIEWOLENIA Autorzy "Znaku" tropią rozmaite niskie i niemądre motywy lewicujących intelektualistów, ale nie chcą zauważyć bardzo oczywistego: buntu przeciwko hipokryzji.     - Krzysztof Wolicki Jeśli mówimy o winie moralnej intelektualistów, nie powinniśmy sztucznie ocalać "niewinności" społeczeństwa.     - Danuta Sosnowska To nasza wina, że byliśmy oportunistami.     - Paweł Hertz

Polska kultura może wnieść do skarbca kultury światowej przyszłego stulecia dwa doświadczenia. Pierwsze to doświadczenie masowego katolicyzmu, który w Polsce - inaczej niż w ogromnej większości krajów rozwiniętych - przetrwał zarówno jako źródło indywidualnej pobożności, jak i ważna siła społeczna, wpływająca na publiczne zachowania Polaków. Refleksje nad tym doświadczeniem "Znak" stara się kontynuować właściwie od początku istnienia pisma i do tego zagadnienia będziemy wracać wielokrotnie w przyszłości.

Drugim doświadczeniem, które polska kultura powinna przemyśleć i wyciągnąć z niego wnioski istotne dla kultury ogólnoświatowej, jest doświadczenie komunizmu. Próba realizacji komunistycznej utopii nie tylko mówi wiele o naturze procesów społecznych, ale także odsłania jakieś tajniki duszy ludzkiej. Podejmując w lutym tego roku problem odpowiedzialności intelektualistów za komunizm, podkreśliliśmy, że nie chcemy lustrować życiorysów i rzucać podejrzeń, że pytanie o uwikłanie ludzi kultury w systemy totalitarne ma znaczenie nie tylko dla oceny przeszłości, ale i dla wyciągnięcia wniosków na przyszłość. Od tego, jak głęboko przemyślimy doświadczenia czasów komunizmu, w niemałym stopniu zależy jakość porządku demokratycznego, który budujemy.

Pamiętać przy tym trzeba, że Polska (i inne kraje postkomunistyczne czy - szerzej - posttotalitarne) ma za sobą "hańbę domową", ale ma także swoje "dzieje honoru". Jeżeli nie mamy mistyfikować przeszłości i ideologizować dzisiejszych sporów, trzeba, byśmy pamiętali o jednym i o drugim. Pamięć o źródłach wolności jest dzisiaj równie potrzebna jak namysł nad korzeniami zniewolenia.

• 3 Od redakcji
• 4 Złudzenia dawne i nowe, Zdzisław Krasnodębski
• 33 Wampir socjalizmu, Krzysztof Wolicki
• 39 Rozum w potrzasku konstrukcji, Danuta Sosnowska
• 48 Powrót do tematów "Zniewolonego umysłu", Jakub Karpiński
• 64 Źródła komunizmu, źródła śmiechu, Krzysztof Dorosz
• 75 Przyszłość pewnego złudzenia?, Janusz Ostrowski
• 87 "Niczego się nie musiało..." , Z Pawłem Hertzem rozmawia Piotr Kosiewski
• 98 Punkty widzenia: granice wolności teologii
  "Pod ołowianej litery urzędem", Stanisław Dąbrowski
• 107 Posłuszeństwo charyzmatyka , Marek Kita
• 112 O krytyce Kościoła w Kościele , Ks. Alfons J. Skowronek
• 119 O teologii, oficjalnym nauczaniu w Kościele i wierze , Andrzej Zuberbier
• 125 Rozmowy z ewangelistami (1)
  Ks. Tomasz Węcławski
• 131 Wieści ze słuchanicy (11)
  Wanda Czubernatowa, Ks. Józef Tischner
• 136 Zdarzenia - książki - ludzie
  Wspólna alternatywa, Henryk Samsonowicz
• 140 Głos minionej epoki, Maciej Janowski
• 146 Utracony skarb, Dariusz Gawin
• 152 Odwaga myśli i oceny, Marek Jerzykowski
• 157 W labiryncie, Andrzej Pawelec
• 162 Męczennicy czasów pogardy, Adam Hlebowicz
• 166 Niepokora i zapomnienie, Roman Graczyk
• 171 "Drugi oddech" Ukrainy, Michał Wawrzonek
• 178 Lalka w rozmowie ze śmiercią , Małgorzata Kitowska-Łysiak
• 182 Kościół - mój dom
  Wielka pielgrzymka i mały przypis, Janusz Poniewierski
• 185 Noty
• 192 Summary