Rocznik 2000

 Fundacja

KOGNITYWIZM CZY MOŻNA MYŚLEĆ BEZNAMIĘTNIE? METAFORA – KLUCZ DO POZNAWANIA ŚWIATA CO ŁĄCZY KOGNITYWIZM Z BUDDYJSKĄ DOKTRYNĄ PUSTKI? NIENAWIŚĆ JAKO ZDRADZONE ZAUFANIE

   Jakie będzie chrześcijaństwo nadchodzącego nowego stulecia? Jednym z tych, którzy już dzisiaj udzielają odpowiedzi na to pytanie, jest kardynał Joseph Ratzinger, wybitny teolog, a zarazem – jako prefekt Kongregacji Nauki Wiary – jeden z największych autorytetów Kościoła. Rozmowa z kardynałem Ratzingerem, którą otwieramy ten zeszyt, dotyka najtrudniejszych problemów człowieka, Kościoła i współczesności. Kardynał dzieli się swoimi refleksjami na temat sensu cierpienia i nadziei zbawienia dla wszystkich, mówi o sytuacji Kościoła posoborowego, o stanie reformy liturgicznej, o miejscu świeckich i położeniu kobiet w Kościele, zastanawia się nad stosunkiem Kościoła do nowoczesności i liberalizmu, interpretuje niedawną encyklikę Fides et ratio. Opowiada także o swojej współpracy z Janem Pawłem II, o proroczych gestach Papieża, o trudnościach dialogu ekumenicznego i ekskomunikach nakładanych na kontrowersyjnych teologów. Odpowiedzi kardynała Ratzingera na pytania „Znaku" są zaproszeniem do dalszego współmyślenia, które pomagać będzie współczesnemu człowiekowi w utrzymaniu otwartości na spotkanie z prawdą.

   Jedno z wyzwań, jakim sprostać musi chrześcijaństwo, niesie ze sobą rozwój nauki. „Znak" od początku swego istnienia stara się pokazywać szanse i zagrożenia związane z tym procesem, a przede wszystkim – stara się informować o tym, co z filozoficznego czy teologicznego punktu widzenia ważne we współczesnych naukach. Tym razem zapraszamy do refleksji nad kognitywizmem, w którym jego zwolennicy widzą nowy, interdyscyplinarny paradygmat nauki i obietnicę rozwikłania odwiecznych dylematów filozofii – przede wszystkim rozumienia człowieka i stosunku duszy do ciała. Rewolucja w myśleniu czy nowy modny żargon? A może po prostu kolejna metoda badawcza, pomocna w rozwiązywaniu konkretnych problemów szczegółowych (choćby takich jak... natura celownika, o czym mowa jest w naszych Polowaniach na idee), lecz bezradna wobec spraw podstawowych? Posłuchajmy głosów zwolenników i oponentów...

• 3 Od redakcji
• 4 Dialog jest koniecznością
  Kardynał Joseph Ratzinger odpowiada na pytania „Znaku", tłum. Dorota Zańko
  Wiemy, że społeczeństwo zachodnie jest bardzo zlaicyzowane i zsekularyzowane. Za trzydzieści lat zagrażać nam zaczną poważne niebezpieczeństwa: społeczeństwo niechrześcijańskie, które nie świętuje niedzieli, nie uznaje już nierozerwalności małżeństwa chrześcijańskiego jako fundamentu społeczeństwa. Ale to uwypukla odpowiedzialność Kościoła, misję ludzi wierzących, którzy mają wcielać wartości chrześcijańskie mocą swojego życia, świadectwa i rozumu.
• 25 Co kognitywizm wnosi do filozofii?, George Lakoff, Mark Johnson, tłum. Andrzej Pawelec
  Umysł jest z natury ucieleśniony. Myślenie jest w przeważającej części nieświadome. Pojęcia abstrakcyjne są najczęściej metaforyczne. Oto trzy główne odkrycia, których pod koniec XX wieku dokonał kognitywizm. Na skutek tych odkryć filozofia zmieniła się nieodwołalnie. Ponad dwa tysiąclecia spekulacji na temat tych aspektów rozumu dobiegły końca.
• 33 Etyczne roszczenia kognitywistów, Ks. Bogusław Wójcik
  Dyskusja dotycząca istnienia umysłu ma wielkie znaczenie dla teorii etycznych, które wraz z eliminacją absolutnego punktu odniesienia przeżyły ogromną metamorfozę. Czy będą poddane jej kolejny raz po eliminacji tego, co nazywaliśmy dotychczas umysłem?
• 49 Odwzorowania w umyśle i w języku, Gilles Fauconnier, tłum. Andrzej Pawelec
  Istotnym zagadnieniem kognitywnym jest kwestia, w jaki sposób język pojawił się w trakcie ewolucji biologicznej. W tym przypadku, jak się wydaje, brak jest ciągłości, którą często odnajdujemy, śledząc ewolucję organów czy zdolności fizycznych. Nie znaleziono gatunków wyposażonych w elementarne zdolności językowe, które stanowiłyby brakujące ogniwa pomiędzy brakiem języka a pełnią władz językowych u Homo sapiens.
• 59 Dusza zakotwiczona, Andrzej Pawelec
  Nasze dusze są zakotwiczone podwójnie: w naszej cielesności i w naszej (wspólnotowej) aktywności. Jesteśmy osobami nie wbrew, ale dzięki tym więzom. Tylko na takim fundamencie można zbudować coś, co przetrwa w konfrontacji z czasem.
• 76 POLOWANIE NA IDEE
  Kognitywizm – przełom czy modny żargon?
  Jolanta Antas, Elżbieta Tabakowska, Bartłomiej Dobroczyński, Ryszard Legutko, Andrzej Pawelec, Piotr Pieńkowski, Tomasz Sikora, Jan Woleński
• 95 Językoznawstwo kognitywne a język wartości, Joanna Podhorodecka
  Korzystając z osiągnięć psychologii, językoznawstwo kognitywne tworzy aparat teoretyczny pozwalający na analizę języka jako sposobu wyrażania treści pojęciowych; w zakresie, w jakim jest to możliwe, systematyzuje „czynnik ludzki" w języku i pozwala spojrzeć z nieco innej perspektywy na trudne obszary językoznawstwa – język wartości czy też metaforę poetycką i potoczną.
• 101 Tematy i refleksje
  O nienawiści, Adam Hernas
• 113 BIblia a świat współczesny
  Pokój i miecz, Anna Świderkówna
• 118 Sylwetki ojców pustyni
  Mojżesz, Małgorzata Borkowska OSB
• 122 Zdarzenia - książki - ludzie
  Ciało śmiertelne i chwalebne, Alina Merdas RSCJ
• 130 Pytania do angielskiego gentlemana, Paweł Kłoczowski
• 137 Oświecenie jako pretekst do rozmowy, Tomasz Merta
• 144 Liberalizm trybalistyczny, Artur Wołek
• 150 Rozsądek i emocje w ciele migdałowatym, Aleksandra Tokarz
• 155 Romans z idolem, Edward Fiała
• 163 W obronie rozumu i obiektywności, Tadeusz Szubka
• 170 Radykalne konsekwencje, Maciej Witek
• 176 Kościół – mój dom
  Świętość Kościoła jaśnieje w świętych, Janusz Poniewierski
• 179 Jedenasta wieczorem
  Modlitwa za Kościół, Karl Rahner SJ, tłum. Juliusz Zychowicz
• 181 Z książek nadesłanych
• 183 Summary
• 184 Sommaire