UNIWERSYTET PRZED REANIMACJĄ SZTURM NA UCZELNIE - CZY ILOŚĆ PRZECHODZI W JAKOŚĆ? WOŹNY WAŻNIEJSZY OD PROFESORA? KOMITET BADAŃ NAUKOWYCH DO LIKWIDACJI? BEZPŁATNE STUDIA - KONSTYTUCYJNA FIKCJA

   Blisko rok temu przedstawialiśmy Czytelnikom sytuację "szkoły przed reformą". Dziś zapraszamy do refleksji nad stanem "uniwersytetu przed... reanimacją". Czy w sformułowaniu tym nie ma przesady? Bez wątpienia tak. Chociaż z epoki PRL wyszliśmy jako jedno z najgorzej wykształconych społeczeństw Europy, to w ciągu ostatnich dziesięciu lat wiele udało się poprawić: liczba studentów wzrosła ponad trzykrotnie; część uczelni reformuje się, dostosowując do standardów międzynarodowych; powstało sporo nowych, także prywatnych, szkół wyższych; w niektórych dziedzinach nauki nadrabiamy dystans dzielący nas od czołówki światowej.

   Istnieje jednak, niestety, także druga strona medalu. Wzrost liczby studentów jest nieomal wprost proporcjonalny do... obniżenia jakości wykształcenia, uczelnie bowiem okazały się materialnie, organizacyjnie i kadrowo nieprzygotowane na "szturm" młodzieży. Ta ostatnia wywodzi się przede wszystkim z rodzin lepiej sytuowanych, gdyż konstytucyjna fikcja bezpłatności kształcenia w praktyce odbiera szansę na uzyskanie indeksu biedniejszym. Część środowiska akademickiego pogrążona jest w marazmie lub dotknięta kryzysem moralnym.

   Jak sprawić, by dostęp na studia był rzeczywiście powszechny? Co trzeba zmienić w sposobie finansowania szkolnictwa wyższego, w systemie organizacji, w programach dydaktycznych? Jak najlepiej wykorzystać potencjał polskiej nauki? Jakiego wsparcia wymaga ona ze strony państwa? Jakie zadania stoją przed samym środowiskiem akademickim? Co zrobić, by Polska nie stała się w wieku XXI "gospodarczą, intelektualną i kulturalną czarną dziurą", przed czym przestrzega profesor Łukasz Turski, autor tekstu będącego punktem wyjścia do dyskusji, która - mamy nadzieję - wykroczy poza łamy "Znaku"? Stawiając wszystkie te pytania, nie zapominamy o wymiarze bardziej fundamentalnym, o tym, co nazywane było od wieków misją uniwersytetu. Pytamy wreszcie o rolę uniwersytetu katolickiego, który w zmienionych okolicznościach musi na nowo określić swoją tożsamość.

• 3 Od redakcji
• 4 DIAGNOZY
  Kościół wobec bezrobocia: czy i jak "pocieszać"?, Aniela Dylus
• 12 Uniwersytety i badania a bogactwo narodów, Łukasz A. Turski
  
  Reformę edukacji i nauki musimy podjąć, jeżeli nie chcemy, aby w XXI wieku Polska stała się gospodarczą, intelektualną i kulturalną czarną dziurą, oddzieloną błotnistą miedzą od nowoczesnej, ustabilizowanej "Europy i zmurszałym płotem od nieprzewidywalnego mocarstwa na Wschodzie.
• 28 Kryzys po chińsku, Z prof. Andrzejem Wiszniewskim, Ministrem Nauki, i prof. Jerzym Zdradą, Wiceministrem Edukacji Narodowej rozmawia Jarosław Gowin
  
• 45 Może się pozbieramy..., Marcin Kula
  
  Stawiane wymagania bywają nierealistyczne z powodu siatki godzin lub braku możliwości osiągnięcia książek. Stosunek administracji uczelnianej do studentów jest często skandaliczny. Nauczyciele akademiccy też nieraz traktują ich jak uciążliwą masę.
• 60 Uniwersytet i wyzwania fundamentalne, Ks. Tomasz Węcławski
  W dyskusji o sprawie nauki i uniwersytetu nie zdołamy się obejść się bez pytań zasadniczych. Musimy jednakże umieć je postawić w sposób trzeźwy i realistyczny.
• 68 "Okrawanie placka", Stefan Amsterdamski
  
  Można się spierać, czy reformy zawiodły dlatego, że były "zbyt nieśmiałe", czy dlatego, że napotkały na liczący się opór zagrożonych. Wychodzi na to samo. Nauka i edukacja też mają swoje Ursusy i kopalnie.
• 72 Nie bać się zmian, Halina Abramczyk
  Studia wyższe powinny rozwijać przede wszystkim umiejętność permanentnego kształcenia, uczyć sposobu zdobywania wiedzy oraz elastycznego dostosowywania się do zmieniającej się sytuacji, zamiast nieść ofertę zbyt specjalistycznego, wąskiego i zawodowego wykształcenia, które bardzo szybko może okazać się nienowoczesne, nieaktualne i niepotrzebne.
• 80 Piramida czy klepsydra?, Ewa Bartnik
  Nie wiem, jak będą wyglądały uczelnie za 20 lat - waham się między wizją katastrofy, wskutek której profesorowie odchodzący na emeryturę nie będą mieli komu przekazać swoich katedr i zakładów, a wizją może bardziej realistyczną, że nauka jest tak wspaniałą przygodą, iż zawsze znajdzie się dostateczna ilość zapaleńców gotowych się jej poświęcić.
• 87 Badania a nauczanie, Zbigniew Ryszard Grabowski
  Kształcić winniśmy nie tyle specjalistę w bardzo konkretnej dziedzinie, ile człowieka znającego podstawy tej dziedziny, ale i dziedzin pokrewnych, a także - o co jeszcze trudniej - chęć uczenia się w dalszym życiu, już po ukończeniu studiów.
• 90 Uniwersytet katolicki - wyjście z przymusowej izolacji, Ks. Franciszek Kampka
  Katolicki uniwersytet musi być otwarty - w pełni włączony w aktualną dyskusję naukową, uczestniczący w najnowszych badaniach i poszukiwaniach, poddający się niezależnym ocenom poziomu jakości kształcenia, uczestniczący w wymianie krajowej i międzynarodowej, akceptujący jej standardy. Wspólnota takiego uniwersytetu jest przecież posłana do świata kultury, a zatem musi w nim istnieć odważnie i zwycięsko.
• 104 BIBLIA A ŚWIAT WSPÓŁCZESNY
  Radość Pana, Anna Świderkówna
• 109 RUBRYKA POD RÓŻĄ
  Podpis starego Krulla, Małgorzata Łukasiewicz
• 113 SYLWETKI OJCÓW PUSTYNI
  Pambo: poważna łagodność, Małgorzata Borkowska OSB
• 118 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  Ludzie, którzy zmieniali świat, Janusz Tazbir
• 124 Pożegnanie?, Leszek Szaruga
• 130 Jak być dzisiaj konserwatystą?, Zdzisław Krasnodębski
• 139 Lektura wstępu albo o duchu wykładów, Ewa M. Mukoid
• 141 Piękno i transcendencja, Tadeusz Sierotowicz
• 148 Astrofizyka na właściwym miejscu, Ks. Zbigniew Wolak
• 152 Polska wierszem, Krzysztof Biedrzycki
• 157 Z książek nadesłanych
• 159 Sommaire
• 160 Summary