NASZE RODOWODY Inteligencja w poszukiwaniu tożsamości Czy dzisiaj, wraz z przywróceniem demokracji i wolnego rynku misja inteligencji dobiegła końca? Czy uporczywe odwoływanie się do jej etosu to przejaw śmiesznego anachronizmu lub pychy, czy też wierność własnej tożsamości? I czy inteligencja w ogóle jeszcze istnieje?

Od redakcji

   Inteligencja przez dwieście lat pełniła w Polsce rolę strażnika narodowych tradycji, wyrażała aspiracje wolnościowe, zabiegała o cywilizacyjny postęp warstw niższych, głosiła hasła sprawiedliwości społecznej. Jej etos był etosem służby. Równocześnie jednak pojawienie się tej specyficznej warstwy społecznej było wynikiem splotu nieszczęśliwych okoliczności historycznych: utraty niepodległości i zacofania gospodarczego; nie przypadkiem inteligencja jako grupa społeczna nie pojawiła się w krajach zachodniej Europy. Czy więc dzisiaj, wraz z przywróceniem w Polsce demokracji i wolnego rynku, misja inteligencji dobiegła kresu? Czy odwoływanie się do jej etosu nie jest przejawem śmiesznego anachronizmu, pychy lub wręcz chęci podtrzymania patologii, której inteligencja zawdzięcza swe istnienie? Czy warstwa ta upodobni się do zachodniej "klasy średniej" czy też w epoce globalnej kultury masowej na nowo spróbuje zdefiniować naszą tożsamość kulturową?
   Spory na te tematy toczyły się przez całą dekadę lat 90. Nie zamierzamy jednak w nie wchodzić. Dla "Znaku" jest rzeczą oczywistą, że etos inteligencki przetrwa - stanowi on bowiem nieusuwalny składnik polskości i zniknąć mógłby tylko wraz z nią. Rzeczywisty problem polega na czym innym: do jakich tradycji polskiej inteligencji powinniśmy się dzisiaj odwoływać, co kontynuować, a czego poniechać? Chcemy zastanowić się nad tymi pytaniami, podejmując refleksję nad dziełem "mistrzów", wielkich autorytetów, do których odwołują się rozmaite nurty ideowe i światopoglądowe polskiej inteligencji. Co z ich dorobku zachowało aktualność, czego uczą nas, czytani na nowo, w początkach kolejnego stulecia. Sięgnęliśmy do twórczości autorów, którzy formowali postawy polskiej inteligencji na przełomie XIX i XX wieku czy w czasach II Rzeczypospolitej: Boya, Brzozowskiego, Conrada, Irzykowskiego, Szujskiego i Sienkiewicza. Ale do tematu wracać będziemy w przyszłości, przyglądając się przesłaniu kolejnych myślicieli - aż po mistrzów polskiej inteligencji ostatnich dekad XX stulecia.

Twój głos w dyskusji pierwsze multimedialne forum dyskusyjne

Patroni medialni
           

zapraszają co miesiąc Czytelników lub Słuchaczy do udziału w dyskusji na ważny dla katolika temat. W lutym jest to:
Po co nam inteligenci?

• 3 Od redakcji
• 4 DIAGNOZY
  Nowy realizm: odbicie beznadziejności, Agnieszka Kołakowska
• 12 Przesłanie Josepha Conrada, Zdzisław Najder
  Polski los Conrada-pisarza, los jego utworów wśród polskich czytelników i krytyków, spleciony jest od początku z publicznymi funkcjami literatury pięknej w Polsce oraz z przemianami w moralności polskiego życia zbiorowego. Związany przez ostatni wiek z wielką rolą naszej inteligencji, był dla niej podporą i prorokiem, dzielił jej tryumfy. A teraz stał się (niezasłużenie) ofiarą jej zmierzchu czy kryzysu.
• 23 Sienkiewicz nowoczesny, Dariusz Gawin
  Inteligent może czerpać przyjemność z lektury - a dzisiaj także z oglądania - Trylogii, jednak musi to być przyjemność, jeśli można się tak wyrazić, pokątnej natury. Publicznie musi klepać jak pacierz "krytyczną" interpretację Sienkiewiczowskiego świata. Spór o Sienkiewicza toczy się w istocie o to, kto w Polsce ma monopol na nowoczesność.
• 39 Brzozowski - suwerenność w kulturze, Marek A. Cichocki
  Brzozowski zachowuje aktualność dzisiaj nie dzięki szkodliwemu z punktu widzenia walki o niepodległość Polski radykalnemu programowi społecznej rewolucji. Na pierwszy plan wysuwają się kwestia kulturalnej samoistności Polaków jako narodowej wspólnoty oraz szansa na cywilizacyjny postęp i nowoczesność.
• 52 Zagadka Boya, Józef Hen
  Inteligent może czerpać przyjemność z lektury - a dzisiaj także z oglądania - Trylogii, jednak musi to być przyjemność, jeśli można się tak wyrazić, pokątnej natury. Publicznie musi klepać jak pacierz "krytyczną" interpretację Sienkiewiczowskiego świata. Spór o Sienkiewicza toczy się w istocie o to, kto w Polsce ma monopol na nowoczesność.
• 64 Pamflet na Mistrza, Adam Wiedemann
  Spójrzmy na krytyków, zajętych "robieniem hałasu" wokół kolejnych bestsellerów, i "przebojów dziesięciolecia" - i przypomnijmy sobie Irzykowskiego z jego koncepcją intelektualisty jako "wyspy atakującej", której cechą byłaby "nadneutralność", a zadaniem - "poprawianie i krytykowanie wszystkich".
• 71 Józef Szujski, Henryk Marek Słoczyński
  Szujskiemu nieustannie towarzyszyło pytanie, jak znaleźć właściwą drogę między sprzecznymi i równie niebezpiecznymi tendencjami: do ugrzęźnięcia w zaprzeszłej tradycji i do bezkrytycznej recepcji powierzchownych mód intelektualnych Zachodu. W czasach odurzenia postępem należało chronić zagrożony wymiar historyczny ludzkiej egzystencji, tworzący barierę przed eksperymentami z materią społeczną. Ale chronić go tak, by nie zamykać się przed dobroczynnymi skutkami tego postępu, nie blokować niezbędnej modernizacji
• 85 KRÓLEWSKI PŁASZCZ FRANZA K. (II)
  Kafka na nowo odkryty, Krzysztof Dorosz
• 100 NIEPEWNOŚĆ OKA
  Remanenty, Małgorzata Kitowska-Łysiak
• 107 RUBRYKA POD RÓŻĄ Koniec książki, Małgorzata Łukasiewicz
• 111 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  
• 111 Czerń w Jedwabnem, Zdzisław Krasnodębski
• 121 Kilka myśli o odpowiedzialności i patriotyzmie, Stefan Wilkanowicz
• 124 Obrzeża wielkiej zbrodni, Marcin Kula
• 130 Jak Holocaust stał się wielkim mitem, Joanna Petry Mroczkowska
• 137 O fascynacji złem, Krzysztof Stachewicz
• 142 Zapomniana Niewska, Lechosław Lameński
• 146 Dwuwymiarowy projekt Joanny Rajkowskiej, Marcin Lachowski
• 149 Panu Janu M.
• 151 Twój głos w dyskusji