Od redakcji

   Z grubsza 2300 lat temu Arystoteles pisał: "Jest taka wiedza, która rozważa byt jako byt oraz to, co przysługuje mu w sposób istotny. I nie utożsamia się ona z żadną z tak zwanych nauk szczegółowych". Wiedzę tę nazywano "filozofią pierwszą" lub metafizyką i to ona - zawędrowawszy do Jerozolimy - przesądziła o kształcie naszej cywilizacji.
   Nie trzeba wielkiej przenikliwości, by zauważyć, że postulat badania bytu jako bytu brzmi dla współczesnego ucha dość anachronicznie. Dziś - w obliczu niebywałego rozwoju nauk szczegółowych - znacznie mniej skłonni jesteśmy do zdziwienia, skurczył się obszar tego, co tajemnicze. Przede wszystkim jednak współczesna filozofia - zwłaszcza po atakach przypuszczonych z jednej strony przez neopozytywistów, z drugiej zaś przez Nietzschego i Heideggera - na ogół traktuje tradycyjną metafizykę jako pojęcie z dziejów historii idei, jako sentymentalną pamiątkę. Czy rzeczywiście dojrzałość wymaga, by metafizykę oddać do lamusa?
   Autorzy niniejszego numeru nie lekceważą dorobku współczesnych nauk szczegółowych i mocy perswazyjnej "hermeneutyk podejrzeń", ale co do jednego są zgodni - istnieje w nas nieusuwalna potrzeba metafizyki; tak nieusuwalna jak pytanie o sens naszego życia. Dlatego zapraszają do wspólnego zapytywania, bo to w nim odsłania się to, co nieskryte. Ich zdziwienie przypomina zdziwienie Poety, który pisał niedawno: "Nic nie trwa, ale trwa wszystko: ogromna stałość. / I próbuję w niej umieścić moje przeznaczenie, / Którego, tak naprawdę, przyjąć nie chciałem" (Cz. Miłosz, Do leszczyny).

• 3 Od redakcji
• 4 DIAGNOZY
  Ciąża mężczyzny, Jacek Filek
• 9 TEMAT MIESIĄCA
  Wokół portretu, Barbara Skarga
  Są spotkania bez znaczenia dla naszego życia. Są jednak także inne, pozostawiające po sobie ślad, nieraz trwały, i o takie tylko chodzi. Gdy zaś rodzi się bliskość, pozór utrzymać trudno, kłamstwo zdradza się samo, jakby ci, którzy się spotykają, nie mogli ukryć własnych twarzy.
• 24 Uobecnienie jako podstawa tożsamości, Adam Hernas
  "Jestem" pozostaje nietknięte przez czas. Jego przejmującym głosem jest zarówno to, co było, jak i sam teraźniejszy akt pamięci, ożywiający tamto byłe bycie. Uobecnienie polegałoby zatem na aktualnym przywołaniu obecności za pośrednictwem aktu przypomnienia, na powołaniu się na obecność, na odwołaniu się do obecności.
• 33 Śladami Zaratustry: rozum, co boli, Krzysztof Michalski
  Moje życie jest zawsze wyzwaniem dla świata - tak jak świat, jaki w trakcie swego życia napotykam, jest wyzwaniem dla mnie, dla każdej cegiełki domu, jaki zbudowałem, każdej komórki mego ciała, każdego kąta mojej duszy.
• 52 Pytanie o istotę i źródło metafizyki, Fridolin Wiplinger, tłum. Grzegorz Sowinski
  Problematyczna nie stała się dla nas po prostu metafizyka - problematyczne stało się raczej to, czy metafizyka, czy filozofia jako metafizyka, jest dzisiaj jeszcze możliwa w obliczu nauk, ich pluralizmu i ich rosnącej autonomii, a także w obliczu wymagań "praktycznych".
• 65 Procesualistyczna metafizyka Dorothy Emmet, Piotr Gutowski
  Wszechświat, a ściślej: przemijanie wszechświata, nie jest dla Emmet jedynie procesem dynamicznym, lecz także kreatywnym, przy czym kreatywność rozumie ona jako wytwarzanie czegoś całkowicie nowego, co dotychczas jeszcze nie istniało.
• 78 Natura, społeczeństwo i moralność, Z profesor Dorothy Emmet rozmawia Tadeusz Szubka
  Świat zawiera możliwości nowych rodzajów form organizacyjnych, nowych rodzajów zdolności twórczych, które są wyzwalane prawdopodobnie po długich okresach powtarzających się usiłowań lub ustalonego porządku.
• 90 WOKÓŁ MYŚLI ELZENBERGA
  Etyka i obraz świata, Henryk Elzenberg
• 95 W stronę Eleuzis. O kształtowaniu się postawy religijnej Henryka Elzenberga, Mirosław Tyl
• 107 ROZMOWY "ZNAKU"
  Oczyszczanie pamięci, Z Jeanem Delumeau rozmawia ks. Grzegorz Ryś, tłum. Dorota Zańko
  Akt skruchy Kościoła powinien zostać doprowadzony do końca, w przeciwnym razie może pojawić się pytanie, czy jest on szczery. Odpowiedzialności zwierzchników Kościoła nie należy jednak mieszać z nieomylnością Magisterium, bo to zupełnie inna sprawa.
• 113 BIBLIA A ŚWIAT WSPÓŁCZESNY
  Obecność, Anna Świderkówna
• 117 NIEPEWNOŚĆ OKA
  "Niepewność drżąca prosta jasność", Małgorzata Kitowska-Łysiak
• 124 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  Życie spowite snem, Łukasz Tischner
• 130 Klasyczność i współczucie, Tomasz Garbol
• 135 Oswajanie śmierci, Agnieszka Sabor
• 142 Powszechne zidiocenie?, Andrzej Pawelec
• 147 Terapia antymetafizyczna, Jan Wawrzyniak
• 153 "Wszystko, co znam, jest w Biblii", Tadeusz Jagodziński
• 160 KOŚCIÓŁ - MÓJ DOM
  "Złoty róg", Janusz Poniewierski
• 164 TWÓJ GŁOS W DYSKUSJI
  Katolik po wyjściu z Kościoła
• 166 Sommaire
• 167 Summary