1989 NIEDOKOŃCZONA REWOLUCJA? W następnym numerze: Kościół i niewierzący - dialog myśli i działania Czym jest wiara i niewiara? W jakich sprawach mogą się dziś porozumieć wierzący z niewierzącym? Co mogą wspólnie zrobić? Co mają sobie wzajemnie do zarzucenia obie strony dialogu? Odpowiadają: Barbara Skarga, -Helena Eilstein, Ryszard Bugaj, bp Bronisław Dembowski, ks. Wacław Hryniewicz, Marcin Kula, Andrzej Osęka, Andrzej Paszkowski, o. Jacek Salij, Karol Tarnowski, Łukasz Turski. Dodatek do numeru: Dietrich Bonhoeffer O odpowiedzialności.

   Pytanie o stan polskiej demokracji systematycznie powraca na łamy "Znaku" od roku 1989. Zadajemy je sobie z coraz większym niepokojem. Alienacja elit politycznych, wszechobecna korupcja, traktowanie polityki nie jako troski o wspólne dobro, lecz jako cynicznego zabiegania o interes partyjny lub grupowy, apatia i zniechęcenie obywateli, kryzys prawa i sądownictwa, bezrobocie, powstanie warstwy "ludzi zbytecznych", fatalna kondycja edukacji - tego "koła zamachowego" rozwoju cywilizacyjnego... Listę niepokojących zjawisk można by znacznie wydłużyć. Czy nie wskazują one, że kładąc fundamenty naszej demokracji, popełniliśmy jakieś zasadnicze błędy lub zaniedbania?
   Tekstem Aleksandra Smolara i sprowokowaną przez jego wystąpienie dyskusją wracamy do refleksji nad wydarzeniami roku 1989. Jaki miały charakter? Na czym polegała ich wielkość? Czy wniosły coś nowego do rozumienia demokracji i procesów społecznych? Co istotnego zatraciliśmy z dziedzictwa oporu przeciw totalitaryzmowi i projektu "społeczeństwa solidarnego"? Jakie korzyści i jakie straty przyniosła decyzja, by III Rzeczpospolita wzorowana była na rozwiązaniach przyjętych w liberalnych demokracjach zachodnich? Czy zdołaliśmy twórczo przyswoić sobie historyczny dorobek zachodniej cywilizacji czy raczej ślepo go imitowaliśmy, zauroczeni mitem rzekomej "normalności" i historycznej nieuchronności "powrotu do Europy"? Ile jest racji w stwierdzeniu ks. Tischnera, który nazwał polski przełom "niedokończoną rewolucją"?
   Wszystkie te pytania nabierają szczególnej wymowy po 23 września (ale także po 11 września, który tak dramatycznie odsłonił kruchość pokojowego porządku i dowiódł, jak potężni są wrogowie demokracji!). Teksty, które zamieszczamy w tym zeszycie, powstały przed wyborami parlamentarnymi, ale dzięki temu są tym ciekawszym komentarzem do obecnej sytuacji. Można w nich widzieć bilans ostatniego dwunastolecia. Zaczyna się jednak nowy etap historii Polski. Co niesie przyszłość? Już wkrótce spróbujemy się nad tym zastanowić.

• 3 Od redakcji
• 4 DIAGNOZY
  Cywilizacje i terror, Henryk Woźniakowski
• 12 TEMAT MIESIĄCA
  Rocznice, pamięć i przyszłość, Aleksander Smolar
  Polska z programu "Solidarności" była zupełnie innym krajem niż ten, który współtworzymy. Czy mogło być zresztą inaczej? Rzeczywistość jest zawsze szara, rozczarowująca w zestawieniu z bogactwem barw naszych marzeń. Czy ta "zdrada" nie była w istocie wyrazem głębszej wierności: wierności wobec marzeń o Polsce wyrwanej z zacofania, zależności, z izolacji, z biedy, kompleksów i prowincjonalizmu?
• 39 W tunelu, Zdzisław Krasnodębski
  To, że tak szybko zapomniano o "Solidarności", wynika z całkowicie fałszywej tezy, jakobyśmy musieli wybierać między dziedzictwem "Solidarności" a normalną, zachodnią drogą. Jest wręcz odwrotnie. Po 1989 w bardzo ważnych wymiarach nie "imitowaliśmy" Zachodu, bo nie pielęgnowaliśmy dziedzictwa "Solidarności", jej idei upodmiotwienia społeczeństwa, wolności, równości i solidarności.
• 49 Czas zwątpienia, Jerzy Jedlicki
  Kapitalizm polski staje się niedrożny, niemalże kastowy: bezrobotni płodzą bezrobotnych, bieda wychowuje biedę, szkoły odtwarzają sztywną strukturę społeczną i mechanizm dziedziczenia kondycji. Utrwala się odwieczne przekleństwo krajów opóźnionych: rozpad na kraj rozwoju i kraj zastoju - w wymiarze geograficznym i w przestrzeni społecznej. To dzisiaj - w symbolicznym uproszczeniu - kraj internetu i kraj denaturatu, światy odległe i obce, bojące się jeden drugiego.
• 55 Demokracja i natura ludzka, Z Wojciechem Roszkowskim rozmawia Jarosław Gowin
  Demokracja zakłada zaufanie i wzajemność. Podwójna moralność niszczy demokrację. A w Polsce taką moralnością kierują się i elity polityczne, i społeczeństwo.
• 66 To, co mamy, Jerzy Szacki
  Pod pewnymi względami jest bardzo źle, ale mamy niepodległość, demokrację, perspektywę trwałego związku z Europą oraz poczucie, że to wszystko to coś niemal oczywistego. Jak na jedno pokolenie są to osiągnięcia zaiste ogromne.
• 73 POLOWANIE NA IDEE
  Mogło wyjść lepiej, Rozmawiają: Maciej Janowski, Rafał Matyja, Tomasz Merta i Andrzej Wiśniewski
• 86 TEMATY I REFLEKSJE
  Ewangelia w duchu Orientu, Bede Griffiths i nowa filozofia inkulturacji w Azji, Piotr Kłodkowski
• 100 NIEPEWNOŚĆ OKA
  Dziwaczka (z pozoru), Małgorzata Kitowska-Łysiak
• 107 RUBRYKA POD RÓŻĄ
  Coś do czytania, Małgorzata Łukasiewicz
• 111 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  Poza ideologią i utopią, Damian Leszczyński
• 117 O intelektualistach i dyktaturach po raz kolejny, Maciej Janowski
• 122 Na progu przyszłości, Dariusz Gawin
• 128 Znaczenie i obiektywność, Tadeusz Szubka
• 134 Wydobyć z mroków niepamięci, Lechosław Lameński
• 138 Godzina przyjścia, Homilia wygłoszona w czasie pogrzebu ks. Andrzeja Bardeckiego, Ks. Łukasz Kamykowski
• 141 Gandalf, Małgorzata Borkowska OSB
• 147 KOŚCIÓŁ - MÓJ DOM
  Uroczystość Wszystkich Świętych A.D. 2001, Janusz Poniewierski
• 150 TWÓJ GŁOS W DYSKUSJI
  Kogo szukacie na pielgrzymce?
• 155 NOTY
• 158 JEDENASTA WIECZOREM
  List do przyjaciół, Jean Vanier tłum. Piotr Wierzchosławski
• 160 Summary