RODOWODY INTELIGENCJI W następnym numerze: Czym jest patriotyzm?

   Etos inteligencki - ten do niedawna, zdawało się, nieusuwalny składnik polskiej tożsamości - znajduje się dzisiaj w odwrocie. A przecież w sytuacji korozji autorytetów, apatii społecznej, korupcji i degrengolady klasy politycznej właśnie teraz postawa bezinteresownej służby prawdzie i "rzeczy publicznej" jest szczególnie potrzebna. Wracamy więc do tematu, który podjęliśmy przeszło rok temu ("Znak" 2/2001), zapraszając Państwa do refleksji nad dziełem mistrzów polskiej inteligencji. Co w ich myśli zachowało aktualność, czego uczą nas, czytani na nowo w świetle niepokojów naszych czasów?
   Z wielką przyjemnością publikujemy esej Krystyny Kwaśniewskiej o twórczości Ryszarda Kapuścińskiego - wybitnego pisarza, który w tym miesiącu kończy 70 lat. Tą drogą składamy Jubilatowi życzenia, by nadal uczył nas bezgranicznej miłości człowieka i dialogu ze światem, w którym Pińsk sąsiaduje z Rwandą.
   Po 11 września z nowym natężeniem wróciły dyskusje o przyszłości religii i jej wpływie na życie publiczne. W rubryce Diagnozy Zdzisław Krasnodębski zaprasza do refleksji nad głośnym wystąpieniem Jürgena Habermasa, wygłoszonym niedawno z okazji przyznania mu Nagrody Pokojowej Niemieckich Księgarzy. Wystąpienie Habermasa to jedno z najbardziej interesujących świadectw zmiany nastawienia do religii ze strony środowisk tradycyjnie laickich.

• 4. Od redakcji
  
  
• DIAGNOZY
  5. Społeczeństwo postsekularne, Zdzisław Krasnodębski
  
  Bez sekularyzacji grozi nam fundamentalizm, bez zasad wyrażonych w religii cywilizacja zachodnia staje się cywilizacją cynizmu, społeczeństwo zamienia się w rynek.
  
  
  
• TEMAT MIESIĄCA
  13. Powściągliwość, praca i maleńka szczypta obłąkania, Magdalena Micińska
  
  Niewiele jest trafniejszych i dosadniejszych analiz sytuacji postkomunistycznej Polski niż ta, którą Bolesław Prus sformułował w roku 1906. Wrażenie déjŕ vu nie będzie nas opuszczało także podczas próby rekonstrukcji listy polskich błędów i ułomności.
  
  29. Paradoksalny sukces Wyspiańskiego, Maria Prussak
  
  W ciągu kilkunastu zaledwie lat swojej pisarskiej aktywności Wyspiański przemyślał i przewartościował najważniejsze zagadnienia, jakie stanęły przed jego pokoleniem, i - jak się wydaje -w ostatnich swoich dziełach dotarł do sedna porządkującego rozumienie świata i odsłaniającego jego najgłębszy sens.
  
  42. Rozprawa z Polską inteligencko-mieszczańską, Jerzy Illg
  
  Po odcedzeniu modernistycznej emfazy i zastąpieniu emocjonalnej metaforyki bardziej zdyscyplinowanym intelektualnie i językowo dyskursem okazałoby się, że wiele sformułowanych przez Micińskiego diagnoz i zarzutów dotyczących polskiego inteligenta zachowuje bolesną celność A.D. 2002.
  
  61. Lament nad Witkacym, Małgorzata Szpakowska
  
  Nie chce mi się wierzyć, by Witkacy miał wartość tylko jako parawan, za którym można było się chować przed cenzorem. Już choćby jego apoteoza indywidualizmu zasługiwałaby na uwagę w czasach, gdy tak wielu skarży się na wszechwładne panowanie miernoty.
  
  72. Troska o Polskę, troska o świat, Ewa Bieńkowska
  
  Bywają pesymizmy, które w obliczu i tak nieuchronnej katastrofy paraliżują, wytrącają narzędzia z ręki. Pesymizm Kołakowskiego jest z tych, które pobudzają postawę intelektualnie czynną.
  
  89. Inspiracje
  
  
  
• TEMATY I REFLEKSJE
  90. Człowiek w ruchu, Krystyna Kwaśniewska
  
  Wspólnym mianownikiem różnorakich refleksji Kapuścińskiego jest człowiek. We wszystkich, nawet skrajnych przejawach swej natury gatunek homo sapiens fascynuje, a fascynacja ta stanowi motywację namiętnych prób zrozumienia, za które warto zapłacić każdą cenę.
  
  102. NIEPEWNOŚĆ OKA
  Słowo i obraz, Małgorzata Kitowska-Łysiak
  
  Status fotomontaży Romana Cieślewicza od początku nie był ilustratorski. Jego cykl był raczej autonomiczną propozycją artystyczną, wyrosłą z przeżycia towarzyszącego lekturze Schulza.
  
  109. MIDRASZE
  Noe sprawiedliwy, Paweł Śpiewak
  
  Cnota sprawiedliwości spotyka się z milczeniem i posłuszeństwem Noego, a spełnia się w jego trosce o cały dobytek zgromadzony na korabiu. Cadik, sprawiedliwy, jest tym, kto dzierży skarb, ale nie jest jego właścicielem. Rozporządza nim, korzysta zeń, ale ma go użyć w zgodzie z wolą tego, od kogo wszystko otrzymał.
  
  114. KOŚCIÓŁ - MÓJ DOM
  Trzy razy Asyż, Janusz Poniewierski
  
  Czy Asyż 2002 odniesie jakikolwiek skutek? Na to pytanie chyba najtrafniej odpowiedział prawosławny teolog Olivier Clément: "Asyż to otwarcie drzwi historii na transcendencję. Nie może być innej bariery dla rosnącego dziś barbarzyństwa".
  
  
  
• ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  120. Bóg w grobie, Dariusz Kowalczyk SI
  127. Ludzie z pasją, S. Małgorzata Borkowska
  130. Eseje o samotności?, Janina Katz
  135. Apologia Józefa Mackiewicza, Andrzej Stanisław Kowalczyk
  140. Eseistyczne błyski, Arkadiusz Morawiec
  145. Porcja uczciwości, Zdzisław Zblewski
  148. Pielgrzymka wyobraźni, Juliusz Gałkowski OP
  
  152. SPOŁECZEŃSTWO NIEOBOJĘTNYCH
  Kwestia uczciwości, S. Małgorzata Chmielewska
  
  
• 155. Rekomendacje
  
  
• 160. Summary