WIARA I OŚWIECENIE Koniec zimnej wojny W następnym numerze: Uniwersytet Latający Znaku

   Jürgen Habermas, którego głośne wystąpienie otwiera niniejszy numer, przekonuje, by po 11 września 2001 przemyśleć na nowo relacje między wiarą i wiedzą. Nasi autorzy podejmują ten apel i włączają się do dyskusji na temat obecności religii we współczesnym świecie, który po zamachach terrorystycznych ujawnił swą dramatyczną kruchość.
   W wykładzie Wiedzieć i wierzyć niemiecki filozof stara się pogodzić najlepsze tradycje Oświecenia z dziedzictwem judeo-chrześcijańskim. Nawiązując do przemyśleń Habermasa, postawiliśmy naszym Autorom szereg pytań:
   1. Co oznacza sekularyzacja w społeczeństwie od dawna zsekularyzowanym?
   2. Jak jest dziś postrzegane napięcie między społeczeństwem świeckim a sferą religii? Czy "jedna strona może wygrywać tylko kosztem drugiej"?
   3. Czy wzajemna tolerancja oparta na "oświeconym zdrowym rozsądku" wystarcza do rozładowania konfliktów między "stronnictwem wiary" a "stronnictwem wiedzy" w demokratycznym społeczeństwie?
   4. Czy paradoksalny akt wiary w Boga, o którym wiadomo, że nie istnieje, jest jedyną możliwą dziś "religią" świata postsekularnego? Na czym miałoby polegać postulowane przez Habermasa otwarcie się rozumu na religię z równoczesnym zachowaniem dystansu wobec wiary?
   5. Czy w perspektywie rozwoju technik eugenicznych jedynie Bóg pozostaje gwarantem ludzkiej wolności?
   Dialog między "stronnictwem wiedzy" i "stronnictwem wiary" napotyka na rozliczne przeszkody. Głos Habermasa napawa jednak nadzieją, że nie muszą to być bariery wzajemnych uprzedzeń i złej woli. Tak jak niemiecki filozof chce bronić dziedzictwa Chrystusa, my, ludzie wierzący, powinniśmy pielęgnować tradycję Sokratesa, przypominając, że fides et ratio są od siebie nieoddzielne.

4. Od redakcji


• DIAGNOZY
  5. Jedwabne - co dalej?, Stefan Wilkanowicz
  
  Przeprosiny mogą być czymś niestosownym, jakby zdawkowym odfajkowaniem sprawy. Tu potrzeba czegoś głębszego, jakiegoś dobra, które byłoby odpowiedzią na zło.
  
  
• TEMAT MIESIĄCA
  8. Wierzyć i wiedzieć, Jürgen Habermas
  tłum. Małgorzata Łukasiewicz
  
  Pas graniczny między filozofią a religią jest zaminowany. Rozumowi, który sam siebie dementuje, grozi pokusa sięgnięcia po wypożyczony autorytet i gest wyzbytego treści, anonimowego sacrum.
  
  22. Skazani na konflikt, Chantal Millon-Delsol
  tłum. Dorota Zańko
  
  Po św. Augustynie i Tomaszu z Akwinu, Wilhelmie Ockhamie i całym XVI wieku, z Las Casasem, Erazmem, More’em, Vittorią i tyloma innymi, uczciwość nakazuje przyznać, że chrześcijanie wynaleźli tolerancję o wiele wcześniej, niż współczesność ją zsekularyzowała, i że humanizowali nasz oszalały i broczący krwią świat w o wiele większym stopniu niż filozofowie podejrzeń, którzy ich zastąpili.
  
  31. Granice oświeconego rozsądku, Z Charlesem Taylorem rozmawiają Agata Bielik-Robson, Andrzej Pawelec i Łukasz Tischner
  tłum. Łukasz Tischner
  
  Zastanawiające jest, że epoka oświeconego zdrowego rozsądku, jaką był wiek XX, to równocześnie stulecie, które w przerażający sposób przypomniało nam o tym, co można rozumieć wyłącznie w kategoriach zła. Przez zło rozumiem w tym wypadku nie jakieś zaniedbanie czy błąd, ale rozpoznanie czegoś jako zło i zadurzenie się w nim.
  
  61. Zdziwienie kontrolowane, Agata Bielik-Robson
  
  Choć można do pewnego stopnia chwalić wielkie religie światowe za to, że jako pierwsze dokonały aktu oświecenia wobec rzeczywistości mitycznej, to istnieje granica odczarowania, dawno już przez naszą kulturę przekroczona, poza którą nie ma prawa przetrwać żadna treść religijna.
  
  49. Żmudny przekład, Zdzisław Krasnodębski
  
  W sytuacji zagrożenia, jak w Stanach Zjednoczonych po zamachu z 11 września, okazuje się, że religijne odniesienie wspólnoty politycznej wciąż jeszcze istnieje. To, co religijne, w jakiś niejasny sposób ciągle jeszcze "przekłada się" na to, co polityczne.
  
  78. Czy odczarowana religia może nas ocalić?, Karol Tarnowski
  
  Społeczeństwo współczesne musi być społeczeństwem rzetelnego dialogu różnych z konieczności "wizji świata" czy najgłębszych, na przykład teistycznych bądź ateistycznych, opcji. Dialog oznacza nie tylko tolerancję, ale zdolność do wzajemnego słuchania, a także zdolność do bycia przekonanym do racji drugiej strony.
  
  87. Inspiracje
  
  
• TEMATY I REFLEKSJE
  88. Jak być uczonym. Ascetyka pracy naukowej, Michał Heller
  
  Jedną z największych pasji człowieka jest dążenie do Prawdy. Ta pasja często przybiera dwa oblicza: jedno to pragnienie, by wiedzieć, jak jest naprawdę; drugie, bardziej osobiste, by na Prawdzie budować swoje życie.
  
  96. DOSKONAŁY SMAK ORIENTU
  Pola śmierci i długopis, Piotr Kłodkowski
  
  Dziewczynka przez moment oglądała otrzymany prezent, by wreszcie włożyć go do ust. Zaczęła go lizać, a potem ugryzła. Oto ujawniła się ostatnia ofiara zbrodni Czerwonych Khmerów - dziewczynka z długopisem.
  
  102. RUBRYKA POD RÓŻĄ
  Śmiesznie i strasznie, Małgorzata Łukasiewicz
  
  Na czym polega siła prozy Frischa? Jednym zdaniem można by odpowiedzieć tak: na stałym napięciu między tym, co zostaje powiedziane, a tym, co zostaje pominięte.
  
  106. MIDRASZE
  "Wynijdź z ziemi twej", Paweł Śpiewak
  
  Lech lecha skierowane do Abrahama i do jego potomków brzmi: odseparuj się od swego otoczenia. Bądź inny. Nie ulegaj naciskom, łatwym podszeptom. Porzuć wszystko, co jest ci znane, co do ciebie należy, i ruszaj.
  
  
• ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  112. Bóg jest większy niż nasza wiara, Krzysztof Dorosz
  
  DWUGŁOS W SPRAWIE KSIĄŻKI PAWŁA LISICKIEGO
  124. Prawda w oczach tradycjonalizmu, Krzysztof Stachewicz
  131. Pochwała konsekwencji, Wojciech Wencel
  136. Sobór, jakiego nie znamy, Paweł Skibiński
  143. Dialog w imię przyszłości, czyli dokąd zmierza Europa, Ignacy Nasalski
  150. Zwyczajny święty, Z Patrickiem Hartem rozmawia Krzysztof Bielawski
  58. Kwiatki Adriana House’a, Katarzyna Wróblewska
  
  SPOŁECZEŃSTWO NIEOBOJĘTNYCH
  162. Chcieć to móc, Krzysztof Zanussi
  
  166. Rekomendacje
  
  168. Summary