Tutaj właściwie nic nie ma. Trzyklasowa szkoła w wiejskiej chałupie, jeden sklep, kościół i cztery razy dziennie autobus do powiatowego miasta odległego o dwadzieścia pięć kilometrów. No i jest jeszcze były PGR. Niemal nikt z jego dorosłych mieszkańców nie ma stałej pracy. Pracują dorywczo albo po prostu nie pracują wcale. Wiele rodzin, zwłaszcza tych popegeerowskich, to rodziny wielodzietne. Ich sytuację można opisać w paru słowach: bieda, czasami wręcz nędza, frustracja, smutek, kompletna nieumiejętność radzenia sobie w świecie "pozapegeerowskim" i oczywiście tęsknota do tego, co było, do spokojnej i opiekuńczej rzeczywistości komunizmu.
   Mieszkamy w tej okolicy czternaście lat i mogliśmy oglądać jej upadek. W czasie transformacji ustrojowej nie zaszła tutaj ani jedna pozytywna zmiana ani w sensie społecznym, ani ekonomicznym, ani kulturalnym. Tych ludzi ktoś po prostu skreślił, nie uwzględnił, najzwyczajniej nie zauważył ich istnienia. W pewnym sensie są skazani na życie poza społeczeństwem i właściwie nie wiadomo, czy są obywatelami tego kraju.
   W żadnym wypadku nie jesteśmy społecznikami. Do tego potrzeba wielkiego zapału, ogromnego serca i dużej ilości wolnego czasu. My tymczasem robimy rzeczy najprostsze, czysto materialne. Dzięki sponsorom wyposażyliśmy szkołę w komputery, zebraliśmy pieniądze, dzięki którym dzieci będą mogły pojechać na dziesięć dni do "zielonej szkoły" nad morzem. Zorganizowaliśmy, przy pomocy gorlickiego ZOZ-u, tzw. "biały dzień" w szkole (rezultaty badań przeprowadzonych przez lekarzy różnych specjalności były wstrząsające). Nawiązujemy kontakty, które pozwolą wkrótce zorganizować warsztaty fotograficzne i teatralne. Na fotograficznych, prowadzonych przez Piotra Janowskiego z "Gazety Wyborczej", dzieci PGR-u będą uczyły się okiem kamery oglądać swój świat. Będą także mogły pokazać go innym: planujemy zorganizowanie wystaw zarówno na miejscu, jak i w powiatowym mieście Gorlice oraz w Warszawie. W przyszłym roku chcemy stworzyć w szkole coś na kształt świetlicy, czyli po prostu miejsca, gdzie dzieciaki będą mogły przyjść i spędzić czas pod opieką profesjonalnego opiekuna, wychowawcy. Gdzie będą mogły odbywać się zajęcia plastyczne, kursy komputerowe i angielskiego lub gdzie po prostu będzie można zjeść drożdżówkę, napić się herbaty i pogadać lub poprosić o pomoc w odrobieniu lekcji.
   W istocie chodzi nam o to, żeby pokazać dzieciom, że poza ich popegeerowską wsią i kilkudziesięcioma kanałami telewizji satelitarnej istnieje jakiś inny świat. Te dzieci muszą się stąd w przyszłości wyrwać, choćby po to, by nie podzielić losu rodziców. Rodzice w pewnym sensie są już spisani na straty, nikt się nimi nigdy nie zainteresuje, chyba że jako najtańszą siłą roboczą. Dzieci, przynajmniej niektóre, mają jeszcze szanse na wydobycie się z tego zaklętego kręgu biedy, apatii i lęku przed światem.
   Niewykluczone, że uda się stworzyć coś w rodzaju małego, lokalnego środowiska, które będzie zainteresowane działalnością na rzecz miejscowych dzieciaków. Na razie są to ludzie z zewnątrz, ludzie z miasta bądź tacy, którzy kupili tutaj ziemię i mają zamiar się osiedlić. Jeśli idzie o samych mieszkańców, dominują pretensje i postawy roszczeniowe. To, co osobiste, prywatne, w żaden sposób nie łączy się w ich świadomości z tym, co społeczne, nawet w najmniejszej mikrospołecznej skali.

MONIKA SZNAJDERMAN, antropolog kultury, prowadzi Wydawnictwo Czarne, i ANDRZEJ STASIUK, prozaik, poeta. Mieszkają w Beskidzie Niskim.