Wokół nas jest tak wiele inicjatyw obywatelskich i charytatywnych, że nie sposób ich uszeregować. O której zatem mam pisać, skoro jedne są ogólnie znane, inne zaś - przeciwnie - umkną zapewne powszechnej uwadze? Oto na przykład warszawska Szkoła Przymierza Rodzin i powołana do życia wyższa uczelnia, która jej towarzyszy - inicjatywa wygenerowana z doświadczenia letnich obozów Klubu Inteligencji Katolickiej i za sprawą niebywałej siły ducha Izy Dzieduszyckiej przeobrażona w konkret: instytucję, która funkcjonuje, a powstała całkiem z niczego, z pragnienia i z myśli.
   Albo działalność, która uratowała nas przed mroczną perspektywą tworzonych na marksistowską i radziecką modłę szkół geniuszów dla dzieci wybitnie uzdolnionych. Szkoły te - zgodnie z poglądem, że byt kształtuje świadomość - miały wyrywać dzieci zdolne z ich naturalnego środowiska, odcinać je od rodziny i zapewniać im rozwój jednokierunkowy, zgodny ze społeczną potrzebą, ale sprzeczny z naturą człowieka widzianego jako harmonijna całość. A my mieliśmy skromnego pana Rakowskiego, który również dzisiaj organizuje obozy dla wybitnie uzdolnionych. Mogą tam oni spotykać ciekawych ludzi (i innych uzdolnionych rówieśników) i uczą się rozumieć, że talent nie jest ich zasługą, lecz zobowiązaniem, z którego trzeba się będzie rozliczyć: w przyszłym życiu, ale i w tym - wobec społeczności, w której żyją.
   A może coś nowego: ożywione na nowo przez Jacka Kuronia Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych - próba zmierzenia się z beznadziejnością, brakiem perspektyw w polskiej głuszy. Ciągle nie dość wiedzy, wsparcia i reklamy, bo dobro się gorzej sprzedaje. Głupie odpowiedzi z egzaminów wstępnych mają długie prasowe echo, ale dla ruchu umysłu, który się wyrwał z bezwładu, nie ma miejsca na stronach gazet.
   I jeszcze coś z życia powszedniego. Pojechałem do Jeleniej Góry na święto matki i święto parafii - kiermasz pod kościołem, ożywienie w mieście... W trakcie liturgii, przed przekazaniem sobie znaku pokoju, celebrans poprosił: "Uśmiechnijcie się do siebie choćby przez chwilę". A potem, na koniec Mszy, zadziwiająco prosty apel: "Dajcie sobie prezent, dziś, w święto matki - dajcie sobie chociaż pół godziny spokojnej ludzkiej rozmowy. Posłuchajcie siebie nawzajem w rodzinach, opowiedzcie sobie, co was gnębi, posłuchajcie matki i powiedzcie jej o sobie coś, czego dotąd nie mieliście czasu opowiedzieć". Taki maleńki dodatek i nagle cały ten kiermasz staje się o wiele bardziej wyrazisty. Ludzie zaczynają rozumieć, o co chodzi, kiedy mówimy: "rodzina".
   I tak można dalej i dalej. Dzięki innemu księdzu od kilku lat w Zamościu organizowana jest impreza pod nazwą "Sacrofilm". Raz w roku przez weekend mówi się tam o filmie w perspektywie ducha i ogląda to, co zrobili wyznawcy różnych religii, żeby zobaczyć, czym jest ich przeżycie duchowe. Ksiądz został przeniesiony do małej wioski przy granicy - i tam także wyświetla ludziom filmy i organizuje społeczność do pozytywnego, wspólnego działania. W tym roku na "Sacrofilm" wybiera się zaciekawiona delegacja z Papieskiej Rady Kultury, z Watykanu, a skromny ksiądz Mokrzycki walczy z przeciwnościami i nie uskarża się na niemoc, bo zna powiedzenie: "chcieć to móc". Szkoda, że ono zupełnie już wyszło z użycia.
KRZYSZTOF ZANUSSI, ur. 1939, reżyser, członek Papieskiej Akademii Sztuk Pięknych i Literatury, konsultor Papieskiej Rady Kultury. Ostatnio nakręcił: Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000), Suplement (2001).