Rok szkolny 2026/2027 przynosi ważne zmiany na listach lektur. Najbardziej dotyczą one uczniów klas I i IV szkoły podstawowej, którzy od września zaczynają pracę według nowej podstawy programowej. W starszych klasach nadal obowiązują wcześniejsze wykazy, osobne zasady dotyczą też egzaminu ósmoklasisty i matury. Zebraliśmy aktualne tytuły i wyjaśniamy, które z nich warto znać przygotowując się do egzaminu ósmoklasisty lub matury.
Lista lektur szkolnych 2026/2027 – co zmieniło się od września?
Najważniejsza zmiana dotyczy pierwszoklasistów i czwartoklasistów. Od 1 września 2026 roku uczniowie tych klas realizują nową podstawę programową. Klasy II, III oraz V–VIII pozostają w roku szkolnym 2026/2027 przy dotychczasowej podstawie. Reforma będzie obejmowała kolejne roczniki stopniowo w następnych latach.
Zmienia się również sposób traktowania samych lektur. W nowej podstawie większą swobodę otrzymuje nauczyciel, a część książek może być wybierana wspólnie z uczniami. Szczególnie dobrze widać to w klasie IV, gdzie długa lista podana przez ministerstwo ma charakter przykładowy. Nie należy więc traktować wszystkich znajdujących się na niej tytułów jako książek obowiązkowych dla każdego czwartoklasisty.
W przypadku klas objętych wcześniejszą podstawą nadal funkcjonują wykazy lektur obowiązkowych przypisane do etapów IV–VI oraz VII–VIII. Podstawa nie rozpisuje każdej książki na konkretną klasę, dlatego kolejność omawiania poszczególnych utworów może różnić się między szkołami.
Lektury szkolne w klasach 1–3 szkoły podstawowej
W roku szkolnym 2026/2027 sytuacja w edukacji wczesnoszkolnej również zależy od klasy. Uczniowie klasy I rozpoczynają naukę według nowej podstawy, natomiast klasy II i III kontynuują wcześniejszy program.
Lektury w klasie 1 w roku szkolnym 2026/2027
Nowa podstawa nie wyznacza jednej zamkniętej listy tytułów dla pierwszej klasy. Dobór książek należy do nauczyciela, który ma brać pod uwagę możliwości, zainteresowania i sprawność czytelniczą uczniów. Dzieci również mogą proponować własne tytuły. W ciągu roku uczeń powinien przeczytać w całości co najmniej cztery lektury.
Oznacza to, że dwie pierwsze klasy w różnych szkołach mogą pracować z innymi książkami i obie realizować wymagania podstawy programowej.
Lektury w klasach 2–3 w roku szkolnym 2026/2027
Klasy II i III pozostają przy wcześniejszej podstawie, która zawiera propozycję lektur do wspólnego i indywidualnego czytania, a nie sztywny zestaw książek przeznaczonych kolejno dla klasy drugiej i trzeciej. Na tej liście znajdują się między innymi:
- Hans Christian Andersen, „Baśnie”;
- Justyna Bednarek, „Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek”;
- Jan Brzechwa, „Brzechwa dzieciom”;
- Waldemar Cichoń, „Cukierku, ty łobuzie!”;
- Agnieszka Frączek, „Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą”;
- Grzegorz Kasdepke, „Detektyw Pozytywka”;
- Barbara Kosmowska, „Dziewczynka z parku”;
- Maria Krüger, „Karolcia”;
- Astrid Lindgren, „Dzieci z Bullerbyn”;
- Hugh Lofting, „Doktor Dolittle i jego zwierzęta”;
- Joanna Papuzińska, „Asiunia”;
- Roman Pisarski, „O psie, który jeździł koleją”;
- Janina Porazińska, „Pamiętnik Czarnego Noska”;
- Maria Terlikowska, „Drzewo do samego nieba”;
- Łukasz Wierzbicki, „Afryka Kazika” oraz „Dziadek i niedźwiadek”.
Pełny wykaz w dotychczasowej podstawie obejmuje 26 pozycji lub propozycji autorskich.
Lektury klasa 4 w roku szkolnym 2026/2027 – nowa podstawa programowa
Czwartoklasiści są pierwszym rocznikiem drugiego etapu edukacyjnego, który rozpoczął pracę według nowej podstawy. Znika tu znana z wcześniejszych lat krótka lista kilku dłuższych lektur obowiązkowych przypisana do klas IV–VI.
Uczeń ma w każdym roku szkolnym przeczytać co najmniej cztery dłuższe teksty literackie dla dzieci i młodzieży. Książki mogą pochodzić z ministerialnej listy przykładowej, ale nauczyciel i uczniowie mogą sięgnąć również po utwory spoza niej.
Lista propozycji jest bardzo szeroka. Znajdują się na niej m.in. „Tajemniczy ogród” Frances Hodgson Burnett, „Alicja w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla, „Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa, „Momo” Michaela Ende, „Chłopcy z Placu Broni” Ferenca Molnára, „Ania z Zielonego Wzgórza” Lucy Maud Montgomery, „Cudowny chłopak” R.J. Palacio, „Percy Jackson i bogowie olimpijscy” Ricka Riordana, wybrana powieść o Harrym Potterze J.K. Rowling, „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, „Hobbit, czyli tam i z powrotem” J.R.R. Tolkiena czy „Złodziejka książek” Markusa Zusaka.
Poza dłuższymi książkami podstawa przewiduje również kontakt m.in. z wybranymi fragmentami Biblii, mitami greckimi, baśniami i legendami oraz krótszymi utworami literackimi. Uczniowie poznają też „Mazurek Dąbrowskiego” Józefa Wybickiego i „Rotę” Marii Konopnickiej.
W przypadku klasy IV hasło „lista lektur 2026/2027” wymaga więc pewnego doprecyzowania. Ministerialny wykaz jest bazą tytułów do wyboru, a rzeczywisty zestaw książek może wyglądać inaczej w każdej klasie.
Lektury obowiązkowe w klasach 5–6 szkoły podstawowej
Uczniowie klas V i VI nadal realizują wcześniejszą podstawę programową. W niej lektury zostały podzielone na grupę dla klas IV–VI, bez przypisywania konkretnego tytułu wyłącznie do klasy piątej albo szóstej.
Do książek obowiązkowych poznawanych w całości w tym etapie należą:
- Jan Brzechwa, „Akademia Pana Kleksa”;
- Janusz Christa, „Kajko i Kokosz. Szkoła latania”;
- C.S. Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”;
- Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni”;
- J.R.R. Tolkien, „Hobbit, czyli tam i z powrotem”.
Podstawa obejmuje również krótsze teksty, fragmenty i poezję, m.in. wybrane opowiadania o Mikołajku René Goscinnego i Jean-Jacques’a Sempégo, bajki Ignacego Krasickiego, fragmenty „Pana Tadeusza”, wybrane mity greckie i fragmenty Biblii.
Uczeń klasy V lub VI nie musi ponownie czytać wszystkich pięciu książek w jednym roku. Część mogła zostać omówiona wcześniej, ponieważ wykaz dotyczył całego etapu klas IV–VI.
Lektury obowiązkowe w klasach 7–8 szkoły podstawowej
W klasach VII i VIII w roku szkolnym 2026/2027 nadal obowiązuje wcześniejsza podstawa. Lista książek poznawanych w całości obejmuje:
- Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”;
- Aleksander Fredro, „Zemsta”;
- Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec”;
- Adam Mickiewicz, „Dziady” część II;
- Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”;
- Juliusz Słowacki, „Balladyna”.
Do tego dochodzą krótsze utwory i fragmenty. Uczniowie poznają m.in. fraszki, pieśń oraz treny VII i VIII Jana Kochanowskiego, „Redutę Ordona” i „Świteziankę” Adama Mickiewicza, wskazane księgi „Pana Tadeusza”, „Artystę” Sławomira Mrożka, „Latarnika” Henryka Sienkiewicza, fragmenty „Quo vadis” oraz fragmenty „Syzyfowych prac” Stefana Żeromskiego.
Znajomość części tych utworów będzie potrzebna również podczas egzaminu ósmoklasisty.
Lektury do egzaminu ósmoklasisty 2027
Ósmoklasiści zdający egzamin w 2027 roku są jeszcze rocznikiem realizującym wcześniejszą podstawę programową. CKE wskazuje listę książek obowiązkowych, których treść i problematyka mogą pojawić się w zadaniach egzaminacyjnych.
Z klas IV–VI są to:
- „Akademia Pana Kleksa” Jana Brzechwy;
- „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” Janusza Christy;
- „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” C.S. Lewisa;
- „Chłopcy z Placu Broni” Ferenca Molnára;
- „Hobbit, czyli tam i z powrotem” J.R.R. Tolkiena.
Z klas VII–VIII:
- „Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa;
- „Zemsta” Aleksandra Fredry;
- „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego;
- „Dziady” część II Adama Mickiewicza;
- „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego;
- „Balladyna” Juliusza Słowackiego.
Egzamin może również odnosić się do krótszych utworów wskazanych w podstawie, w tym tekstów Kochanowskiego, Mickiewicza, Mrożka, Sienkiewicza i Żeromskiego. Arkusz może zawierać także tekst literacki, który nie był lekturą obowiązkową. W takim zadaniu uczeń pracuje z zamieszczonym fragmentem i wykorzystuje umiejętność analizy oraz interpretacji.
Lektury obowiązkowe w liceum i technikum 2026/2027
W szkołach ponadpodstawowych podstawowa lista lektur została wyraźnie skrócona w 2024 roku. W roku szkolnym 2026/2027 uczniowie liceów i techników nadal pracują z tym wykazem.
Na poziomie podstawowym w całości poznawane są:
- Jan Parandowski, „Mitologia”, część I „Grecja”;
- Sofokles, „Antygona”;
- William Szekspir, „Makbet”;
- Molier, „Skąpiec”;
- Adam Mickiewicz, „Dziady” część III;
- Bolesław Prus, „Lalka”;
- Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”;
- Stanisław Wyspiański, „Wesele”;
- Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”;
- Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”;
- Albert Camus, „Dżuma”;
- George Orwell, „Rok 1984”;
- Sławomir Mrożek, „Tango”.
Lista obowiązkowa obejmuje też teksty czytane w całości w krótszej formie albo we fragmentach. Są wśród nich wybrane księgi Biblii, „Iliada” Homera, „Lament świętokrzyski”, „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, „Pieśń o Rolandzie”, wybrana satyra Ignacego Krasickiego, „Romantyczność” i inne ballady Mickiewicza, fragmenty „Potopu”, „Chłopów”, „Ferdydurke” i „Innego świata”, „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, „Górą «Edek»” Marka Nowakowskiego, „Miejsce” Andrzeja Stasiuka, „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk oraz fragmenty „Podróży z Herodotem” Ryszarda Kapuścińskiego.
Podstawa wskazuje także zestaw utworów poetyckich, dlatego szkolna lista lektur z języka polskiego jest szersza niż sam spis powieści i dramatów.
Lektury obowiązkowe na maturę 2027 z języka polskiego
Przy maturze trzeba rozdzielić dwie sprawy: utwory, których znajomość może być sprawdzana w części ustnej i teście historycznoliterackim, oraz książki, do których wolno odwołać się w wypracowaniu.
CKE wskazuje na maturę w 2027 roku 28 utworów lub grup tekstów wynikających z podstawy programowej z 2024 roku:
- Biblia – wskazane księgi i fragmenty;
- Jan Parandowski, „Mitologia”, część I „Grecja”;
- Homer, „Iliada” – fragmenty;
- Sofokles, „Antygona”;
- „Lament świętokrzyski” – fragmenty;
- „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” – fragmenty;
- „Pieśń o Rolandzie” – fragmenty;
- William Szekspir, „Makbet”;
- Molier, „Skąpiec”;
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra;
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność”, oraz „Dziady” część III;
- Bolesław Prus, „Lalka”;
- Henryk Sienkiewicz, „Potop” – fragmenty;
- Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”;
- Stanisław Wyspiański, „Wesele”;
- Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” – fragmenty;
- Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”;
- Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” – fragmenty;
- Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”;
- Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” – fragmenty;
- Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”;
- Albert Camus, „Dżuma”;
- George Orwell, „Rok 1984”;
- Sławomir Mrożek, „Tango”;
- Marek Nowakowski, „Górą «Edek»”;
- Andrzej Stasiuk, „Miejsce”;
- Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie”;
- Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” – fragmenty.
W teście historycznoliterackim może być ponadto sprawdzana znajomość kilku lektur ze szkoły podstawowej: bajek Ignacego Krasickiego, „Dziadów” części II i wskazanych ksiąg „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, „Zemsty” Aleksandra Fredry oraz „Balladyny” Juliusza Słowackiego. Jeśli zadanie dotyczy lektury ze szkoły podstawowej, jej fragment znajduje się w arkuszu.
Jakie lektury można wykorzystać w wypracowaniu maturalnym w 2027 roku?
Tu lista jest szersza. CKE ustaliła, że w latach 2025–2028 maturzysta może w wypracowaniu odwołać się również do tekstów, które były lekturami obowiązkowymi w podstawie programowej z 2018 roku. Dopiero od 2029 roku lista zostanie ograniczona do utworów z podstawy z 2024 roku.
W 2027 roku w rozprawce można więc wykorzystać m.in. „Romea i Julię”, „Konrada Wallenroda”, „Odprawę posłów greckich”, „Gloria victis”, „Katedrę” Jacka Dukaja czy „Madame” Antoniego Libery, mimo że utwory te nie znajdują się już na aktualnej podstawowej liście obowiązkowej.
To istotne rozróżnienie podczas przygotowań do matury. Lista książek, z których CKE może sprawdzić szczegółową znajomość, jest węższa od katalogu lektur, które można wykorzystać jako kontekst i podstawę argumentacji w wypracowaniu.
Lektury na maturę rozszerzoną z języka polskiego
Uczeń realizujący język polski na poziomie rozszerzonym poznaje wszystkie utwory z poziomu podstawowego oraz dodatkową grupę lektur.
Do książek i dramatów wskazanych w aktualnej podstawie należą:
- Jan Kochanowski, „Treny” jako cykl poetycki;
- William Szekspir, „Hamlet”;
- Juliusz Słowacki, „Kordian”;
- jedna realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska: „Ojciec Goriot” Honoré de Balzaca, „Klub Pickwicka” Charlesa Dickensa, „Martwe dusze” Mikołaja Gogola albo „Pani Bovary” Gustave’a Flauberta;
- Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata”;
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Szewcy”;
- Tadeusz Konwicki, „Mała apokalipsa”;
- Janusz Głowacki, „Antygona w Nowym Jorku”.
Dochodzi do tego m.in. „Odyseja” Homera i „Boska Komedia” Dantego we fragmentach, fragmenty „Procesu” Franza Kafki, opowiadania Brunona Schulza ze „Sklepów cynamonowych”, wybrane opowiadanie Sławomira Mrożka oraz esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta.
W wypracowaniu maturalnym w 2027 roku nadal można również korzystać z lektur rozszerzonych występujących w podstawie z 2018 roku, m.in. „Nie-Boskiej Komedii” Zygmunta Krasińskiego, „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego czy wybranego opowiadania Jorge Luisa Borgesa.
Lektury obowiązkowe i uzupełniające – jaka jest różnica?
Określenie „lektura obowiązkowa” oznacza utwór wskazany w podstawie programowej, którego znajomości szkoła ma nauczyć na danym etapie. Nie każda lektura obowiązkowa jest przy tym czytana od pierwszej do ostatniej strony. Podstawa wyraźnie rozróżnia książki poznawane w całości oraz teksty omawiane jedynie we wskazanych fragmentach.
Lektura uzupełniająca daje nauczycielowi większy wybór. W liceum i technikum w każdej klasie poznawana jest co najmniej jedna książka z przykładowej listy uzupełniającej albo spoza niej, wybrana przez nauczyciela lub zaproponowana przez uczniów.
Nowa podstawa dla szkoły podstawowej idzie jeszcze dalej w stronę wyboru. W klasie IV uczniowie rozpoczynający naukę w roku 2026/2027 nie dostają krótkiej, zamkniętej listy czterech czy pięciu obowiązkowych powieści. W każdym roku mają przeczytać co najmniej cztery dłuższe utwory, a ich dobór może uwzględniać zainteresowania konkretnej klasy.
Dodaj komentarz