Wybór Ady Maria Paszyńska

Książka

Nie czytałem dotąd żadnej książki Marii Paszyńskiej, a jak zobaczyłem na skrzydełku, ma ich na swoim koncie już sporo. „Wybór Ady” to drugie wydanie jej opowieści o warszawskim zoo, obejmującej czasy od tuż przed II wojną światową przez całą niemiecką okupację. Sięgnąłem po nią, bo mając świeżo w oczach to, co dzieje się z ogrodami zoologicznymi za naszą wschodnią granicą – jaki los spotyka psy, koty i zwierzynę domową w obliczu wojny z Rosją – chciałem poznać tę historię w powieści opartej na autentycznych wydarzeniach. To obraz wstrząsający: i wtedy, i teraz. Autorka zmieniła tytuł swojej książki, chociaż – jak sama pisze w posłowiu – miała z tym trudności. Uważam jednak, że obecny lepiej pasuje do fabuły. Choć tak naprawdę mógłby brzmieć po prostu „Wybory”, bo to nie tylko decyzje Ady, ale również Piotra i Daniela. Każda z tych postaci musi dokonać wyborów ostatecznych, z gatunku tych najważniejszych w życiu. Co więcej, to nie są tylko wybory czasu wojny – patrząc na tę powieść uniwersalnie, wcale nie potrzeba wojny, by wspomniane postaci znalazły się w tak skomplikowanym węźle zdarzeń, który wymaga rozwiązania go właśnie w ten ostateczny sposób. Każde z nich musi podjąć decyzję, a ta nigdy nie jest dobra – niesie za sobą krzywdę i cierpienie dla osób, których dotyczy cała ta sytuacja. Wszystko spada na bohaterów jak grom z jasnego nieba, a tragiczne wydarzenia nakładają się na siebie, potęgując życiowe traumy. Wojna okazuje się okrutna, a może – patrząc ogólniej – to samo życie bywa okrutne. Ale ad rem. Książka została oparta na prawdziwych postaciach: Janie i Antoninie Żabińskich, dyrektorach warszawskiego zoo. To wspaniali ludzie, którzy również muszą dokonywać ostatecznych wyborów po wybuchu wojny. Musieli zmierzyć się z tragedią zwierząt – selekcjonować je i zabijać te niebezpieczne, których nie sposób byłoby okiełznać, kiedy na Warszawę spadały bomby. Musieli także martwić się o aprowizację, podczas gdy niemieccy dyrektorzy wywozili zwierzęta do swoich ogrodów. To nie było łatwe. Ale to nie wszystko, bo w Willi pod Zwariowaną Gwiazdą Żabińscy robili wszystko, by ratować także ludzi: przechowywali Żydów, konspiratorów, harcerzy… Na tle tych wydarzeń splatają się losy trójki bohaterów. Autorka maluje ich historię w oddzielnych opowiadaniach. Piotr, pochodzący ze skrajnej praskiej biedoty, spełnia swoje marzenie i zostaje opiekunem słoni; zakłada rodzinę, jego żona jest w ciąży. Ada to dziewczyna, która straciła pamięć – również jest w ciąży, a z getta wyciąga ją Jan Żabiński. Daniel to lekarz, który trafia do Willi, by pomagać rannym i potrzebującym. W pewnym momencie ich losy związują się mocniej niż najsolidniejszy węzeł. Nie chcę zdradzać nic więcej, bo do wszystkiego warto dojść samemu, ale pierwszoplanowa w książce jest miłość: ta ludzka, ale też nie mniej silna miłość ludzi do zwierząt, zwierząt do zwierząt i zwierząt do ludzi… Książka wywołuje wiele emocji i głęboko porusza. Autorka niczego nie pudruje – wręcz przeciwnie, kreśli wszystko mocną kreską, momentami może nawet zbyt mocną. Dzięki temu jednak całość zyskuje na prawdzie, mimo że trzy główne postaci to literacka fikcja. A na koniec: czy można pokochać słonie miłością absolutną i wyssać ją z książki Juliusza Verne’a „W 80 dni dookoła świata”?…