Książka

Czuwanie George Saunders

„Czuwanie” George’a Saundersa to bardzo oryginalna i momentami zaskakująca powieść. Podobało mi się połączenie czarnego humoru, refleksji nad śmiercią i niezwykłej wyobraźni autora. To nie jest łatwa lektura, ale zdecydowanie warto dać jej szansę – szczególnie jeśli lubicie ambitną literaturę piękną. Polecam!

„Czuwanie” – George Saunders Nie każda książka daje się łatwo opowiedzieć. Są historie, które zamiast prowadzić nas prostą drogą od początku do końca, każą się zatrzymać, przyjrzeć im bliżej i samemu zdecydować, co właściwie chcą nam powiedzieć. „Czuwanie” George’a Saundersa zdecydowanie należy do tej grupy. Głównym bohaterem jest K.J. Boone – potężny, bogaty i przez lata przyzwyczajony do tego, że wiele rzeczy może mieć pod kontrolą. Teraz jednak leży w swojej luksusowej rezydencji i czeka na śmierć. Właśnie wtedy pojawia się Jill Blaine – młoda kobieta, która sama już nie żyje i której zadaniem jest towarzyszenie umierającym w ostatnich chwilach. Ma pomóc Boone’owi przejść na drugą stronę, ale szybko okazuje się, że jej obecność nie będzie jedynie spokojnym czuwaniem przy łóżku. Jill jest zdecydowanie jedną z najciekawszych postaci tej historii. Sama ma za sobą niedokończone sprawy i własną przeszłość, dlatego jej spotkanie z Boone’em staje się czymś więcej niż tylko kolejnym „zadaniem”. Z czasem coraz mocniej zaczynamy poznawać zarówno ją, jak i człowieka, któremu ma towarzyszyć. Boone natomiast jest bohaterem trudnym. Niełatwo go polubić, a jego życie zmusza do zadania pytania, czy sukces i ogromna władza rzeczywiście mają jakąkolwiek wartość, kiedy przychodzi moment, w którym nie możemy już niczego zmienić. Akcja rozgrywa się przede wszystkim podczas ostatniego wieczoru życia Boone’a, ale Saunders bardzo swobodnie przekracza granicę między teraźniejszością, wspomnieniami i światem zmarłych. Mamy luksusową rezydencję, ale także przestrzeń niemal pozaziemską, w której pojawiają się duchy i postacie związane z przeszłością. To właśnie sprawia, że „Czuwanie” ma bardzo specyficzny, momentami senny i niepokojący klimat. Nie jest to realistyczna opowieść o umieraniu, ale raczej literacka wizja tego, co może wydarzyć się na granicy życia i śmierci. I chyba właśnie z tym elementem miałam największą trudność. Początkowo potrzebowałam czasu, żeby odnaleźć się w świecie stworzonym przez Saundersa. Nie wszystko jest tutaj oczywiste, a autor nie prowadzi czytelnika za rękę. Trzeba zaakceptować pewną dziwność tej historii, jej groteskę i momentami absurdalne rozwiązania. Kiedy już pozwoliłam sobie wejść w ten świat bez oczekiwania, że wszystko będzie logiczne i realistyczne, zaczęłam dostrzegać w nim znacznie więcej. Bo pod tą dziwną, momentami wręcz szaloną warstwą kryje się bardzo poważna opowieść o życiu i jego konsekwencjach. O tym, co zostawiamy po sobie. O decyzjach, których nie można już cofnąć. O winie i odpowiedzialności. O tym, czy człowiek u kresu życia potrafi naprawdę spojrzeć na siebie bez usprawiedliwień. Emocji jest tutaj sporo, choć nie są one podane w prosty sposób. Pojawia się niepokój, smutek, niedowierzanie, czasem nawet rozbawienie wynikające z absurdu niektórych scen. Jest też poczucie ciężaru, kiedy zaczynamy uświadamiać sobie, że dla Boone’a naprawdę kończy się czas. Najbardziej zostało ze mną jednak poczucie refleksji – takie ciche pytanie, które pojawia się gdzieś z tyłu głowy: co zobaczyłabym, gdybym musiała spojrzeć na całe swoje życie tuż przed jego końcem? Styl George’a Saundersa jest bardzo charakterystyczny. Autor nie boi się eksperymentować, miesza groteskę z powagą, realizm z fantastyką i filozoficzną refleksję z absurdem. Język potrafi być jednocześnie obrazowy, zaskakujący i bardzo precyzyjny. Widać tutaj ogromną literacką świadomość, ale też pewną swobodę w łamaniu przyzwyczajeń czytelnika. „Czuwanie” jest przy tym stosunkowo krótką powieścią – polskie wydanie liczy 304 strony – ale zdecydowanie nie jest lekturą, którą pochłania się bez zatrzymania. To literatura piękna dla czytelników, którzy lubią książki nieoczywiste, wymagające i zostawiające przestrzeń do własnej interpretacji. Jeśli ktoś szuka prostej historii o śmierci, przemianie i odkupieniu, może poczuć się tutaj zagubiony. Jeśli natomiast lubicie literaturę, która trochę Was niepokoi, trochę zaskakuje, a przede wszystkim zmusza do myślenia – „Czuwanie” może być bardzo ciekawym doświadczeniem. Nie jest to książka, którą oceniłabym wyłącznie przez pryzmat tego, czy „dobrze się ją czytało”. Momentami wymaga cierpliwości i zgody na to, że nie wszystko zostanie podane wprost. Ale właśnie dzięki temu po odłożeniu jej na bok zostaje sporo pytań. „Czuwanie” to dziwna, momentami groteskowa, ale przede wszystkim refleksyjna opowieść o śmierci, życiu, winie i tym, co po sobie zostawiamy. Nie jest lekturą dla każdego, ale jeśli lubicie literaturę, która wychodzi poza utarte schematy i zostaje w głowie jeszcze długo po przeczytaniu ostatniej strony, zdecydowanie warto dać jej szansę.

Jeśli lubicie być zaskakiwani to koniecznie sięgnijcie po Saundersa. George Saunders jest obecnie kluczową postacią literatury XXI wieku, która bawi się motywem tradycyjnej postmodernistycznej ironii, satyry i groteski, by w centrum swojej twórczości stawiać emocjonalną empatię i międzyludzkie więzi oraz jak w przypadku ,,Czuwania” - osadzić je w kontekście katastrof wywołanych ociepleniem klimatu, na które decydenci światowej polityki i koncernów technologicznych wydają się być ślepi. To historia Jill, która od wielu lat jest martwa, a jej dusza przeprowadza umierających na tamten świat niosąc im pocieszenie, a czasem - jak w tym przypadku - towarzyszyć podczas rachunku sumienia podopiecznego, który ma na sumieniu wiele grzechów ciążących na losach świata. To on bowiem wymyślił silnik i no cóż, nie traktował swoich braci z szacunkiem. Przychodzą do niego na łoże śmierci duchy tych, których lekceważył za życia, a Jill snuje swoją opowieść utraconego nagle i tragicznie życia. Niezwykle refleksyjna i rytmiczna jest to powieść, czyta się ją znakomicie, z zachwytem, że można zmieścić tyle ważnych kwestii w przejrzystej, genialnie skonstruowanej fabule. Polecam z całego serca!

Przeczytałam ,,Czuwanie” nawet nie wiem kiedy. Przepadłam w tej opowieści o konsekwencjach pojedynczych decyzji człowieka, o błędach do których za nic nie chce, nie jest w stanie się przyznać, do walki ego z prawdą. Bohaterowie tej książki jak wyjęci z książek Dickensa znajdują się w przestrzeni bardo, gdzieś pomiędzy, ani w niebie, ani na ziemi, dlatego zarówno ziemskie jak i niebiańskie problemy są dla nich ważne. K. J. Boon - dawny potentat naftowy umiera, a Jill ma za zadanie przeprowadzić go na tamten świat. Zanim jednak się to uda K.J. będzie musiał stawić czoła wszystkim duchom, którym podpadł za życia. To istny dramat, bo winowajca kajać sie nie zamierza ku wściekłości jego sędziów. Przewrotna, zaskakująca i wciągająca niemożebnie opowieść o tym gdzie dziś jest świat i przez kogo…

Czy wystarczy uderzyć się w pierś nawet jeśli konsewkencje naszych czynów objęły tysiące ludzi na calym świecie? No cóż, według mnie tak, a główny bohater uporczywie nie chce tego zrobić czym strasznie mnie wkurzał. Ego przysłoniło mu wszystko inne. Bardzo nie lubię zawziętości, uważam, że to głupota nie umieć przyznać się do błędu, ale jeśli chodzi o powieść to fajnie, że Saunders pokazał ją w ,,Czuwaniu". Myślę, że to książka na miarę naszych czasów, która wspaniale podsumowuje absurdy współczesnego świata, a do tego czyta się rewelacyjnie. Mocna polecajka!

Kiedy ostatnio czytaliście książkę, która pozostawiła w Was na długo po jej przeczytaniu szereg egzystencjalnych refleksji? Sięgając po metafizyczną powieść George'a Saundersa „Czuwanie”, miałam świadomość tego, że czeka mnie spotkanie ze specyficznym rodzajem literatury. Siłą rzeczy pojawiło się w mojej głowie pytanie: czy tego typu proza jest w stanie przekonująco oddać stan przejścia z jednego świata do drugiego, gdy od śmierci dzielą człowieka tak naprawdę nie dni, a godziny? Jak się okazuje, może. Ciekawym zabiegiem literackim okazało się wprowadzenie postaci młodej kobiety, której zadaniem jest przeprowadzenie podopiecznego na tę „lepszą” stronę, a tym samym przyniesienie mu ukojenia. W tym momencie pojawia się wiele znaków zapytania. Bo co zrobić, jeśli on się przed tym wzbrania – nie chcąc dopuścić do siebie oczywistych faktów – a dobry duch w postaci Jill Blaine sprawia wrażenie, jakby sam potrzebował otuchy? Zaskoczył mnie fakt, że zanim na dobre zaczęłam wczytywać się w treść książki, nie mogłam oderwać wzroku od jej okładki. To było silniejsze ode mnie (a rzadko się to zdarza). Ewidentnie stanowiło to zapowiedź czekających na mnie emocji i wewnętrznych przemyśleń. Tych, jak się wkrótce okazało, było w powieści naprawdę sporo. Bo choć autor stworzył fikcyjną opowieść, to porusza przecież temat, od którego żaden z nas nie jest w stanie uciec, niezależnie od statusu społecznego i poczucia wszechwładzy. W obliczu śmierci wszyscy jesteśmy bezradni, o czym – ku swemu niezadowoleniu i mimo prób zakłamywania rzeczywistości – może przekonać się osiemdziesięciosiedmioletni potentat naftowy K.J. Boone, bohater powieści Saundersa. Im bardziej zagłębiałam się w tekst, tym mocniej łapałam się na tym, że znajduje się w centrum wydarzeń i jako świadek przyglądam się raz po raz szalonym, surrealistycznym, do tego dramatycznym i poruszającym scenom. Poszczególne obrazy mocno oddziałują na wyobraźnię. Duża w tym zasługa dynamicznie zmieniającej się narracji, a także charakterystycznego języka, jakim posługuje się pisarz. Chętnie nawiązuje do groteski, nie żałuje przy tym czarnego humoru i elementów absurdu, co z kolei pozwala mu na trafne „diagnozowanie” ludzkiej natury w jej różnych społecznych uwarunkowaniach. Co ciekawe, początki kariery zawodowej autora wcale nie skupiały się na literaturze. Jak to w życiu jednak bywa, czasem pewne losowe zdarzenia i doświadczenia stają się początkiem czegoś zupełnie nowego... Myślę, że w przypadku George'a Saundersa dobrze się stało. Dziś uznawany jest za jednego z najważniejszych współczesnych pisarzy. Niezależnie od tego, czy przedstawione w książce poszczególne sytuacje przemawiają do nas, czy też nie odnajdujemy się do końca w tej formie literackiej, wyłania się z tej opowieści bardzo czytelna refleksja. Co, jak nie życie w prawdzie, w zgodzie z powszechnie przyjętymi zasadami i normami, a także ukształtowanym mocnym kręgosłupem moralnym pozwala tak naprawdę zachować spokój ducha? Czyż możliwość spojrzenia sobie w twarz, bez poczucia jakichkolwiek wyrzutów sumienia za życiowe wybory, nie jest tak naprawdę naszym największym „sukcesem”?

Czytając czułem się jak w wesołym miasteczku, bo ,,Czuwanie" to książka, w której dużo się dzieje. Duchy przechodzą z jednego stanu w inny, lawirują między światem żywych i umarłych oraz tych prawie umarłych jak K.J. Boon - główny bohater, naftowy magnat, którego duch Francuza i inni ludzie, którzy mają do niego pretensje i żale za grzechy, których dopuścił się za życia próbują namówić do skruchy, przekonać że warto żałować za swoje winy. A ten uparciuch dalej tylko pieniądze i pieniądze - brudny kapitalista, jakże aktualny i prawdziwy. Powieść na miarę naszych czasów - nowoczesna, z nostalgią za tym co dawno i bezpowrotnie nie wróci oraz z nutką morału, który skłania do refleksji. Zdecydowanie to było coś, co doceniłem na wielu poziomach.

Dla mnie ,,Czuwanie” to przede wszystkim historia o tożsamości, o ego, którego kurczowo trzymamy się do ostatnich chwil, którego nie chcemy zakwestionować i zdradzić choćby w najmniejszym stopniu, bo to ego jest fundamentem człowieka, jego kotwicą w najtrudniejszych i najpiękniejszych momentach. Głównym bohaterem tej książki jest potentat naftowy, który właśnie umiera na raka. Leży nieprzytomny na swoim łożu śmierci i powoli odchodzi na tamten świat w towarzystwie Jill, przewodniczki, która ma mu pomóc w tej ostatniej drodze. Nie przestają go jednak odwiedzać duchy przeszłości, które mają mu wiele do zarzucenia, które prowokują go do dokonania rachunku sumienia, pokajania się i pokory, jakiej nie miał za życia, ale K. J. jest nieustępliwy, jego duma nie znosi ustępstw, jego ego nie zamierza się poddać aż do samego końca, choć w głębi duszy wie, że eksploatowanie planety do której się znacznie przyczynił było złe i doprowadziło do tragedii wielu tysięcy ludzi… Świetnie się to czytało, literacko jest to bardzo dobre, a przekaz broni się sam. ,,Czuwanie” docenią wszyscy miłośnicy literatury współczesnej.

Od lat jestem fanką Saundersa, więc każda premiera jego książki to dla mnie święto, a czuwanie było świętem wyjątkowym. Saunders postawił tym razem na dość prosty pomysł - nawiązuje do Opowieści wigilijnej i Dantego oraz mitologii, by opowiedzieć nam współczesną baśń o kondycji świata i człowieka, o poczuciu winy i o konsekwencjach wszystkich decyzji jakie podejmujemy w życiu. Bohaterowie lawirują między światami, transformują i inspirują, by doceniać to życie póki trwa. Rewelacja.

Saunders zaskoczył mnie w ,,Czuwaniu” pod wieloma względami. Czuję jakąś zmianę w stylu jego pisania i mi ta zmiana bardzo odpowiada. Ceniony autor postanowił zwrócić się do tych, którzy doprowadzili planetę do ruiny, a konsekwencje ich decyzji odbijają piętno na życiu każdego z nas, a zwłaszcza tych najbiedniejszych, których duchy przybywają w pewnym momencie na łoże jego śmierci. Bardzo ciekawa opowieść, inna, trochę nie z tej ziemi, ale też szalenie uniwersalna. Odnalazłam w niej wiele pytań, na które również poszukuję odpowiedzi. Po to właśnie jest literatura, by stawiać filozoficzne pytania i dylematy dotyczące społeczeństwa. Ta książka zdecydowanie skłania do przemyśleń. Dla mnie bomba!