CZY W OBOZOWYM PIEKLE JEST MIEJSCE NA MUZYKĘ?
Gdy inne więźniarki stały na wielogodzinnych apelach w skwarze lub na mrozie, one wygrywały skoczne melodie. Ich marsze codziennie odprowadzały komanda do katorżniczej pracy, a potem witały wycieńczone kobiety, które niosły ze sobą zwłoki koleżanek. Eichmann chętnie słuchał ulubionych szlagierów w wykonaniu obozowej kapeli, a doktor Mengele wzruszał się przy utworach Schumanna.
Ich muzyka dla jednych była torturą, dla innych namiastką normalności.
Dla samych orkiestrantek – wybawieniem od śmierci w komorze gazowej.
Historia dziewczęcej orkiestry z Auschwitz należy do najmniej znanych fragmentów obozowej rzeczywistości. Zespół stworzyła Maria Mandl – „bestia z Auschwitz”. To jej chorobliwej ambicji, by kobiety dorównały kapeli z męskiego obozu, garstka więźniarek zawdzięczała przetrwanie.
Wszystkie grały, by przeżyć.
Anne Sebba zebrała rozproszone świadectwa, spotkała się z ostatnimi ocalałymi i odtworzyła każdą z mikrohistorii, które miały zostać zapomniane. Dzięki wnikliwej analizie źródeł stworzyła wielogłosową narrację, w której osobiste dramaty splatają się z tragiczną historią.
Muzyka – pisał Primo Levi, ocalały z Auschwitz – była odgłosem obozu, wyrazem jego „geometrycznego szaleństwa”. Dudniła w głowie jeszcze wiele lat po wyzwoleniu, nie dając o sobie zapomnieć. Wspomnienia bohaterek tej książki również nieprędko wyjdą czytelnikowi z głowy.
Piotr Paziński
Opinie o książce
Obozowe orkiestry, złożone z więźniów i więźniarek, były nieodłączną częścią hitlerowskich obozów zagłady. W takt mechanicznych marszów pędzono ludzi do pracy i prowadzono na śmierć. Muzyka – pisał Primo Levi, ocalały z Auschwitz – była odgłosem obozu, wyrazem jego „geometrycznego
szaleństwa”, który dudnił w głowie jeszcze wiele lat po wyzwoleniu, nie dając o sobie zapomnieć. Dla muzyków przymusowa gra oznaczała nadzieję na przeżycie. Niektórym, jak członkiniom kobiecej orkiestry z Birkenau, to się udało. Ich wspomnienia nieprędko wyjdą czytelnikowi z głowy.
— Piotr Paziński
Melodie rozbrzmiewające w najciemniejszych chwilach XX wieku… Ta złożona opowieść jest pięknym hołdem nie tylko dla kobiecej orkiestry, lecz także dla ich obozowej publiczności, na którą muzyka działała równie mocno, jak otaczająca ich nieludzkość.
— „The Spectator”
Sebba przywiązuje wielką wagę do detalu. Pokazuje okrucieństwa sadystów, psychopatów i potworów, których Auschwitz przyciągało jak magnes, ale też odporność i odwagę kobiet, które nie pozwoliły się złamać złu i ocalały dzięki muzyce.
— „The Telegraph”
Głęboko poruszająca książka… Pełna niezwykłych postaci… Siła „Trzeba było grać” tkwi w jej bezkompromisowej dbałości o każdy szczegół. Sebba dba, by każda kobieta i każda historia były udokumentowane… W tradycji żydowskiej, kiedy ktoś umiera, mówimy: „Niech jego pamięć będzie błogosławieństwem”. Ta książka jest głęboko poruszającym wyrazem tego uczucia… Przypomina nam, że ekstremizm nie pojawia się w próżni, a odczłowieczenie dokonuje się stopniowo.
— „The Mail on Sunday”
Ta książka, będąca jednocześnie świadectwem i hołdem, może stać się również pomnikiem członkiń kobiecej orkiestry z Auschwitz.
— „The i Paper”
Niezwykła opowieść o muzyczkach, które grały o życie w jedynej kobiecej orkiestrze w obozie.
— „Jewish Chronicle”
Sebba potrafi za pomocą wielu relacji ukazać szerszą perspektywę… tworząc starannie warstwową, żywo oddziałującą panoramę obozowego koszmaru… Moralna zgnilizna, która panowała w Auschwitz, i szokujące możliwości zyskiwane dzięki drobnym przywilejom zostały tu mistrzowsko opisane.
— „The Irish Independent”
Ta drobiazgowo udokumentowana książka to wstrząsająca opowieść o trudnych moralnych wyborach i niezwykłym wysiłku podejmowanych, by ocalić człowieczeństwo.
— „The Arts Society”
Anne Sebba niezwykle rzetelnie opowiada tę wstrząsającą historię. Z wyczuciem pokazuje zarówno złożony horror kobiet, jak i godność oraz odwagę, z jaką go znosiły. Imponująca, ważna i głęboko poruszająca książka.
— Sarah Waters, autorka „Złodziejki”
Przełomowa praca Anne Sebby „Trzeba było grać” przypomina o szaleństwie i perwersji Holokaustu – o świecie, w którym jedne z najwybitniejszych muzyczek Europy, żydowskie artystki, były zmuszane grać, gdy ich bliscy i współwięźniowie byli gazowani.
— Tom Gross, korespondent „Sunday Telegraph” i „New York Daily News”
Anne Sebba w tej znakomitej, a przy tym bardzo potrzebnej książce o niezwykłym, często pomijanym fragmencie historii II wojny światowej, stawia czytelnikowi trudne pytania o przetrwanie, konieczność wyboru, współpracę, przyjaźń – w warunkach, które przekraczały wszelkie wyobrażenia. Z ogromną inteligencją i współczuciem pozwala nam utożsamić się żyjącymi w tamtej brutalnej rzeczywistości. Starannie udokumentowana i pięknie napisana – to właśnie taka opowieść o kobiecej orkiestrze z Auschwitz była potrzebna. Znakomita.
— Kate Mosse, autorka „Labiryntu”
Jedna z najbardziej przejmujących historii, które wyłoniły się z koszmaru obozów śmierci. Sebba opowiada ją z charakterystyczną dla siebie wrażliwością i dbałością o każdy detal. To książka, której się nie zapomina.
— Julia Boyd, autorka „Miasteczka w Trzeciej Rzeszy. Jak nazizm zmienił życie zwykłych ludzi”
Trafia w sedno. Sebba stworzyła symfonię opowieści – subtelnie opowiedzianą i głęboko udokumentowaną. „Trzeba było grać” przypomina o sile muzyki i sztuki oraz o tym, jak drobny gest może odmienić życie, a nawet je uratować. Niech pamięć o tych kobietach nigdy nie zgaśnie.
— Heather Dune Macadam, autorka „999. Nadzwyczajne dziewczyny z pierwszego transportu kobiecego do Auschwitz”
Jeśli masz przeczytać tylko jedną książkę o Auschwitz i Zagładzie, niech to będzie ta. Autorka pokazuje, że nawet niewyobrażalna ciemność nie była w stanie zgasić światła człowieczeństwa – w jego najodważniejszej i najpiękniejszej postaci.
— Anthony Seldon, autor „The Impossible Office? The History of the British Prime Minister”
Anne Sebba łączy drobiazgowe badania z pisarskim wyczuciem, by odpowiedzieć na jedno z najtrudniejszych pytań wyłaniających się ze świadectw osób, które przeżyły II wojnę światową. Co człowiek zrobi, żeby przeżyć – i jaką cenę przyjdzie mu za to zapłacić?
— Anthony Horowitz, autor „Magpie Murders”
