Od Murania mgła Agnieszka Szymaszek

Książka

Nie będę ukrywać, że temat Podhala i Tatr w okresie II wojny światowej bardzo mnie zaciekawił – zarówno jako czytelnika powieści, jak i literatury faktu. O tym się prawie nie pisze. Z zapowiedzi wynikało, że pojawią się wątki związane z konspiracją na tamtych terenach oraz kurierką tatrzańską. Nie będę również ukrywać, że ta książka mnie zmęczyła. Niedawno rozmawiałem z pisarzem Maciejem Brzezińskim na temat stylizowania dialogów w powieściach historycznych… I tu jest pies pogrzebany. Jeśli zastosujemy współczesny język i Mieszko I będzie mówił, że „prowadzi interesy z sąsiadami”, zabrzmi to pokracznie, żałośnie i śmiesznie. Jeśli jednak ten sam Mieszko zacznie mówić językiem z tamtych czasów, zmęczymy się i odłożymy książkę po kilku stronach. Będziemy szukać tłumaczeń w słownikach, a przecież chcemy śledzić akcję, a nie bawić się w tłumacza. Dlatego najlepszym rozwiązaniem – co twierdzi i stosuje w swoich książkach Maciej Brzeziński – jest stylizacja, będąca swoistym „krakowskim targiem”. Agnieszka Szymaszek, chcąc odzwierciedlić klimat miejsca, sięga po gwarę góralską (składam ukłon Bartłomiejowi Kudasiakowi za pomoc w jej opracowaniu). Cenię tę pracę, ale ja już po pierwszym zdaniu odpuściłem czytanie dialogów, bo zwyczajnie mnie męczyły. Przez to straciłem pewnie wiele ważnych informacji. Znużył mnie również styl – krótkie, rwane rozdziały wymagające bezwzględnego skupienia, by nadążyć za bohaterami i akcją. Z drugiej strony, fabuła została stworzona bardzo sprawnie i oparta na prawdziwych wydarzeniach, co autorka dokumentuje w posłowiu. To pokłon złożony bohaterskim kobietom, które w surowych, górskich warunkach zmagały się z wojną, niemieckim okupantem i głodem. Rodziły dzieci i walczyły o ich przetrwanie każdego kolejnego dnia. Wiele z nich było zaangażowanych w konspirację. Autorka w surowych, nieociosanych słowach opisuje życie codzienne i dramatyczne wydarzenia, takie jak atak niedźwiedzia na małą dziewczynkę czy egzekucje bliskich osób dokonywane przez Niemców na oczach świadków. Poruszające jest zakończenie, w którym przewrotny los doprowadza do niesłusznych osądów. Nie krytykuję tej książki, piszę jedynie o swoich odczuciach. Nie chcę być wyrocznią – każdemu, kogo interesuje ta tematyka, sugeruję, by sięgnął po lekturę osobiście. Z książką jest jak z jedzeniem: nie można komuś odradzić restauracji tylko dlatego, że nam coś nie smakowało tak, jak u mamy. Przecież każda mama gotuje inaczej…