Dzikie kakao. Wyprawa do źródeł czekolady Rowan Jacobsen

Książka

Co my wiemy o czekoladzie? Po przeczytaniu kolejnej książki na temat kakao, a szczególnie „Dzikiego kakao” Rowana Jacobsena, mogę spokojnie powiedzieć, że właściwie nic. Moje pokolenie wspominać będzie wyroby z Zakładów 22 Lipca (dawniej E.Wedel), a wiedza młodszych opiera się głównie na tej czekoladzie, którą świstak zawija w sreberka. Nie ma się co dziwić – taką mamy kulturę spożycia czekolady, a i nikt nas w tej materii specjalnie nie edukował. Drobne uwagi o tym, że im ciemniejsza czekolada gorzka, tym zdrowsza i powinno się zjadać jedną kostkę dziennie dla „zdrowotności”, to zaledwie kropla wiedzy w czekoladowym oceanie. Rowan Jacobsen funduje nam znakomitą opowieść o dzikim kakao, o miejscach występowania dzikich drzew kakaowca i o zbiorach, ale przede wszystkim o pietyzmie, z jakim trzeba podejść do owoców i ziaren po zerwaniu, by otrzymać produkt najwyższej jakości. Taki, który daje najwspanialsze czekolady, jakich wielu z nas nie miało nawet okazji spróbować. To nie jest technologiczna opowieść o procesach produkcyjnych, lecz wspaniały reportaż uczestniczący. Pokazuje, jak odkrywano dzikie plantacje w puszczy Ameryki Południowej, jak namawiano miejscowych do odpowiedniego zbierania, fermentowania i przechowywania ziaren, jak upadały ambitne, małe biznesy, ale także jak krok po kroku rodziła się ta najlepsza, zachwycająca tabliczka. I to nie odległą historia, tylko lata 20. naszego wieku. Autor przedstawia wiele postaci, które zakochały się w dzikim kakao i podjęły wyzwanie, by mimo barier finansowych, logistycznych oraz trudu włożonego w przekonanie lokalnych społeczności, stworzyć tabliczkę czekolady od ziarna do ostatecznego klienta. Wielkie koncerny skupują przecież kakao tonami na giełdach, nie zwracając większej uwagi na jakość ziaren czy sposób ich pozyskiwania. A w Afryce, szczególnie na Wybrzeżu Kości Słoniowej, na plantacjach pracują dzieci w wieku przedszkolnym, mieszkają w opłakanych warunkach i jedzą to, co natura w danym momencie przyniesie. Nasza przyjemność rodzi się tam w bólu i cierpieniu najmłodszych. Na plantacjach dzikich kakaowców wygląda to zdecydowanie inaczej. Pamiętam, że swego czasu widziałem film dokumentalny „The Dark Side of Chocolate” (polski tytułe „Gorzki smak czekolady”). W 2010 roku grupa dziennikarzy śledczych pod wodzą Mikiego Mistratiego i U. Roberto Romano ujawniła, że na Wybrzeżu Kości Słoniowej dochodzi do handlu ludźmi, a na plantacjach pracują dzieci. W efekcie publikacji firmy zapowiedziały zmiany, jednak gdy dwa lata później Mistrati postanowił to sprawdzić, od razu napotkał ogromne problemy. Handel ludźmi i nielegalnie pracujące dzieci to okrutna rzeczywistość tamtejszych rejonów. Doskonale pamiętam ostatnie kadry, kiedy filmowcy dają zbieraczom i dzieciom po kostce czekolady. Jedzą ją pierwszy raz w życiu i są zdziwione, że taki produkt powstaje z ziarna, które same zrywają. To prawdziwy, gorzki smak czekolady. Zbieracze z Ameryki Południowej też często nie znają smaku gotowej tabliczki, ponieważ kakao spożywają głównie w postaci napojów, co jest związane z dawnymi tradycjami Majów i innych kultur praindiańskich. Książka Rowana Jacobsena ma jednak zdecydowanie słodki smak i jest znakomitą lekturą przygodową. Mnie – jako miłośnikowi książek Arkadego Fiedlera – bardzo przypadła do gustu. Gorąco polecam ją zarówno wielbicielom literatury podróżniczej, jak i wszystkim smakoszom czekolady.

Czy doceniamy kakao? Wydaje się powszednie, dostępne na wyciągnięcie ręki, chociaż ma w sobie jeszcze tę nutę czegoś specjalnego. Swojskie i jednocześnie egzotyczne, kojarzone ze słodyczami, chociaż bywa gorzkim delikatesem. Kakao, masowe i ekskluzywne, z bogatą historią, jak mało co. Kakao jakie jest wszyscy widzą i wiedzą, chociaż czy na pewno tak jest? A może tak wyruszyć na wyprawę śladami ziaren, które kiedyś były uważane za pokarm bogów i chociaż minęły wieki, to coś wyjątkowo nadal w sobie mają. Rowan Jacobsen zabiera czytelników w podróż, gdzie prawie równocześnie poznajemy przysłowiowe korzenie kakao i jego drogę do dzisiejszej jego sytuacji. Kulinarno-podróżniczy wypad do Ameryki Południowej i Środkowej to nie jedynie suche fakty, a Amazonia od środka czyli dosłownie lasy tropikalne, lecz również nowoczesne laboratoria. Znane nie zawsze oznacza poznane i tak właśnie jest w przypadku tej rośliny, jaka przeszła daleką drogę od boskiego rarytasu po masową produkcję. Rzadko kiedy zastanawiamy się nad kulisami przemysłu czekoladowego, lecz Rowan Jacobsen przedstawia wieloaspektowo i ukazując kontrasty pomiędzy manufakturami oraz korporacjami, znanymi na całym świecie. „Dzikie kakao. Wyprawa do źródeł czekolady” doskonale oddaje cel niesamowitej peregrynacji podróżniczej, ale również w czasie, sięgając w jego głąb, lecz też i w przyszłość. A gdzie w tym wszystkim miejsce na kulinarną część? No właśnie ona obecna jest nieustannie w postaci czekolady i kakao, jedno i drugie, chociaż to pierwsze jest przecież pokłosiem. Tak jak sam gatunek reportażu, a z nim mamy właśnie do czynienia, skupia w sobie kilka innych, podobnie jest z tytułowym ziarnem oraz jego pochodną i ich pochodzeniem. To nie jedynie sprawozdanie z podróży, a wielowarstwowy obraz, w jakim odnajdujemy światowe interesy oraz to, jak wpływają na sam początek czyli kakao oraz ludzi, którzy je uprawiają. Jednak to znowu wycinek z większej całości, jaką opisuje Rowan Jacobsen. Smak i zapach czekolady ewoluuje w miarę czytania kolejnych rozdziałów, by w finale nabrać głębi i stać czymś więcej niż tabliczką w kolorowym papierze na półce.