Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii Mariusz Samp

Książka

Historia bez pomnika. Piastowie od ciemnej strony Historia lubi pomniki. Ustawia na piedestale wielkich władców, buduje wokół nich legendy i uczy nas zapamiętywać daty, zwycięstwa oraz nazwiska. Znacznie rzadziej pokazuje to, co działo się za zamkniętymi drzwiami książęcych komnat. Mariusz Samp zagląda właśnie tam, gdzie historia przestaje być podniosłą opowieścią o początkach państwa, a zaczyna przypominać mroczny kryminał. Spiski, zdrady, brutalne rozprawianie się z przeciwnikami, więzienia, oślepienia, trucizny i polityczne mordy nie są tu sensacyjnym dodatkiem. Są częścią świata, w którym władza miała swoją cenę, a więzy krwi wcale nie gwarantowały lojalności. Brat mógł stanąć przeciw bratu, syn przeciw ojcu, a małżonek przeciw małżonce. Korona nie tylko dawała potęgę – często odbierała skrupuły. I właśnie to podobało mi się najbardziej – Samp nie próbuje na siłę wybielać historii. Nie buduje kolejnego pomnika Piastów, tylko pokazuje ich ludzką, znacznie bardziej skomplikowaną twarz. Za wielkimi decyzjami stoją ambicje, lęki, urażona duma, zazdrość i żądza dominacji. Historia przestaje być zbiorem dat, a zaczyna być opowieścią o emocjach, które – choć zmieniły się epoki – wcale nie są nam obce. „Kryminalne dzieje Piastów” czyta się momentami jak kronikę rodzinnego dramatu, momentami jak polityczny thriller, a momentami jak historię kryminalną. I być może właśnie dlatego książka działa tak dobrze. Zmusza do spojrzenia na znane wydarzenia z innej perspektywy i pokazuje, że historia nie zawsze jest taka, jakiej uczono nas w szkole. Najciekawsze w tej książce jest jednak to, że Samp nie próbuje jedynie szokować. Zdejmuje z Piastów warstwę narodowego patosu i przypomina, że byli przede wszystkim ludźmi: ambitnymi, porywczymi, zazdrosnymi, przestraszonymi i żądnymi wpływów. W świecie, w którym politykę uprawiano mieczem, moralność często przegrywała z interesem dynastii. To książka dla tych, którzy lubią historię pozbawioną lukru. Dla czytelników, którzy chcą zobaczyć nie tylko, jak powstawało państwo polskie, ale także jaką cenę płacono za władzę. Samp pokazuje, że za wielkimi wydarzeniami często stoją bardzo małe ludzkie słabości – ambicja, strach, żądza dominacji i pragnienie zemsty. I chyba właśnie dlatego ta historia, choć wydarzyła się setki lat temu, momentami wydaje się zaskakująco współczesna. Piastowie bez aureoli. Historia, która miała być święta, a jest kryminalna To zdecydowanie nie jest lektura dla tych, którzy potrzebują historii wygładzonej i bezpiecznej. To książka dla czytelników ciekawych tego, co naprawdę mogło dziać się za kulisami wielkiej polityki. Bo historia ma swoje pomniki. Ale ma też piwnice. I Samp zdecydowanie woli zabrać nas do tych drugich.

Ależ to była pasjonująca lektura! Zawsze lubiłem historię, ale kiedy ktoś podaje ją w tak bezkompromisowym, mrocznym stylu, to człowiek pochłania strony jedną po drugiej. Zamiast spiżowych pomników z podręczników, autor wyciąga na światło dzienne całą tę brudną, skrywawaną przez wieki kuchnię pierwszych polskich władców. Mamy tu pełen wachlarz ludzkich obsesji: od zdrady, przez krwawe spiski, bratobójcze walki o tron, aż po obyczajowe skandale, o których w szkole raczej się nie wspominało. Co najważniejsze, nie jest to tania sensacja, ale solidnie udokumentowana historyczna opowieść, która pokazuje, że nasi rodzimi władcy bywali przerażająco ludzcy w swoich najgorszych odruchach.