Zapach nocy Andrea Camilleri

Książka

U Andrei Camilleriego nic nie jest tak proste, jak mogłoby się na początku wydawać. Nawet jeśli wszystko wskazuje na to, że sprawa jest banalna, komisarz Salvo Montalbano wie, że pozory bywają najbardziej zdradliwe. W „Zapachu nocy” z Vigaty znika Emanuele Gargano – przystojny księgowy i lokalny „finansowy czarodziej”, który niczym król Midas potrafił zamieniać cudze pieniądze we… własne. Problem w tym, że jego klienci nie mają już powodów do zachwytu. Gargano oszukał ich na bajońskie sumy, a teraz rozpłynął się w powietrzu. Dla policji sprawa wydaje się niemal oczywista: sprytny oszust uciekł z pieniędzmi. Montalbano jednak nie kupuje tej wersji. I właśnie za to tak dobrze się go czyta. Komisarz ma wyjątkowy talent do wyłapywania szczegółów, które innym umykają, kojarzenia faktów i zadawania pytań wtedy, kiedy wszyscy wokół są już przekonani, że znają odpowiedź. Tym razem musi zmierzyć się nie tylko z rozgoryczonymi ofiarami – jak mierniczy Garzullo, który w akcie desperacji bierze zakładniczkę – czy znikającymi współpracownikami Gargana, ale również z politycznymi i policyjnymi intrygami. Kwestor Bonetti-Alderighi chętnie wykorzysta każdą okazję, by podważyć kompetencje komisarza. Jak zwykle u Camilleriego, śledztwo szybko okazuje się czymś więcej niż poszukiwaniem sprawcy. Pod kolejnymi warstwami kłamstw Montalbano odkrywa skomplikowaną sieć relacji, finansowych manipulacji i starannie przygotowanej mistyfikacji. To historia o chciwości, pieniądzach i mechanizmach oszustwa, ale także – a może przede wszystkim – o ludzkich słabościach. Bo kiedy już wydaje się, że wszystkie elementy układanki pasują do siebie, okazuje się, że źródłem tragedii jest coś znacznie mniej racjonalnego niż pieniądze. Miłość. Ta sama, która potrafi być piękna, bywa też kompletnie nierozsądna i prowadzi ludzi w miejsca, których sami się po sobie nie spodziewali. I właśnie tutaj „Zapach nocy” pokazuje swoje drugie dno. Camilleri nie pisze prostych kryminałów, choć zagadka, śledztwo i napięcie są ich mocnym fundamentem. W tle zawsze znajduje się coś jeszcze: uważna obserwacja społeczeństwa, ironia i pytania o to, jak żyjemy. Autor przygląda się światu, w którym człowiek coraz częściej zostaje sprowadzony do wykonywania kolejnych czynności, zarabiania, konsumowania, załatwiania spraw. Ta codzienność, pozornie zwyczajna, staje się u Camilleriego znakomitym materiałem do satyry społecznej. Można odnieść wrażenie, że pod lekką, miejscami dowcipną powierzchnią kryminału autor przemyca całkiem poważną refleksję o kondycji człowieka. A przy tym wszystkim pozostaje Montalbano – i to dla mnie jeden z największych powodów, dla których chce się wracać do Vigaty. Uwielbiam go za jego podejście do życia: za spokój, dystans, miłość do dobrego jedzenia i umiejętność cieszenia się drobnymi przyjemnościami i za...myślenie. I chyba właśnie dlatego kryminały Camilleriego mają tak przyjemny smak – można je czytać dla zagadki, dla Sycylii, dla humoru i dla samego Montalbano, ale po zamknięciu książki zostaje w głowie coś więcej. Jak zapach nocy: niewidoczny, trudny do uchwycenia, a jednak długo obecny.