William S. Burroughs

William S. Burroughs – ikona kontrkultury i wizjoner „Niegościnnego Śniadania”

William S. Burroughs to jeden z najbardziej kontrowersyjnych i wpływowych amerykańskich pisarzy XX wieku, uznawany za istotną postać ruchu Beat Generation, a także postrzegany jako prekursor cyberpunka. Jego twórczość, charakteryzująca się eksperymentalną formą i bezkompromisowym badaniem mrocznych zakamarków ludzkiej psychiki, zrewolucjonizowała nowoczesną literaturę i wpłynęła na całe pokolenia muzyków oraz artystów. Do najsłynniejszych dzieł Williama S. Burroughs należą książki, takie jak skandalizujący „Nagi lunch”, na wpół autobiograficzny „Ćpun”, a także nowatorska trylogia pt. „The Nova Trilogy”. Choć pisarz za życia budził skrajne emocje, dziś uznawany jest za genialnego analityka systemów kontroli i mistrza literackiej dekonstrukcji, a jego wpływ na kulturę popularną jest nie do przecenienia.

Od dziedzica fortuny po nomada w tangu z nałogiem

William Seward Burroughs urodził się 5 lutego 1914 roku, w St. Louis, w stanie Missouri, w zamożnej rodzinie – jego dziadek był wynalazcą maszyny liczącej, co zapewniło mu dożywotnie wsparcie finansowe. Wykształcenie odebrał na prestiżowym Harvardzie, gdzie studiował literaturę angielską i antropologię, jednak jego droga życiowa daleka była od akademickiego spokoju. William Seward Burroughs prowadził życie nomady, mieszkając w Chicago, Nowym Jorku, Meksyku, Tangerze i Paryżu, gdzie eksperymentował z narkotykami oraz zgłębiał półświatek, co stało się fundamentem jego prozy. Podczas studiów prowadził pamiętniki, które ujawniły jego biseksualną orientację. William Seward Burroughs był związany z Niemką żydowskiego pochodzenia, Ilsą Herzfeld Klapper, z którą ożenił się w Dubrowniku i rozwiódł zaraz po powrocie do Nowego Jorku, a także z Kellsem Elvinsem, z którym napisał pierwszą wersję książki „Ostatnie zorze o zmierzchu”. W 1945 roku poślubił i zamieszkał z Joan Vollmer. Niestety, jednym z najbardziej tragicznych i mrocznych punktów w biografii Burroughsa było przypadkowe zastrzelenie żony podczas pijackiej zabawy w Wilhelma Tella w Meksyku w 1951 roku – wydarzenie to, jak sam twierdził, zmusiło go do pisania jako formy egzorcyzmu. Pisarz był entuzjastą broni i noży, nienawidził samochodów oraz pokonywania długich dystansów. Praktykował natomiast magię, mówiąc otwarcie o tym w licznych wywiadach. Zmarł na atak serca 2 sierpnia 1997 roku w Lawrence. Mimo licznych skandali i problemów z prawem, pod koniec życia William Seward Burroughs został przyjęty do prestiżowej Amerykańskiej Akademii oraz Instytutu Sztuki i Literatury, a jego postać stała się symbolem artystycznej wolności, a także nonkonformizmu.

Technika cut-up i literatura jako wirus kontroli

Kariera pisarska Williama Sewarda Burroughs rozpoczęła się od surowego, naturalistycznego reportażu z życia narkomana w książce zatytułowanej „Ćpun”, jednak to wydany w 1959 roku „Nagi lunch” przyniósł mu światową sławę i stał się przedmiotem ostatniego wielkiego procesu o obsceniczność w USA. Pisarz zasłynął przede wszystkim jako propagator techniki cut-up, opracowanej wspólnie z Brionem Gysinem, która polegała na fizycznym rozcinaniu zapisanych stron i losowym składaniu ich w nowe całości. Metoda ta, widoczna najwyraźniej w jego słynnych książkach „Trylogia Nova”, w skład których wchodzą pozycje pt. „Miękka maszyna”, „Bilet, który eksplodował” i „Nova Express”, miała na celu przełamanie linearności języka, który Burroughs uważał za wirusa i narzędzie kontroli umysłu. W swojej twórczości obsesyjnie powracał do motywów uzależnienia – nie tylko od substancji, ale także od seksu, władzy i technologii, tworząc wizje społeczeństwa sterowanego przez tajemnicze agencje oraz pasożytnicze byty. Późniejsze książki Williama S. Burroughsa takie, jak chociażby trylogia „Red Night”, w skład której wchodzą tomy „Miasta czerwonej nocy”, „Miejsce martwych dróg”, i „Western Lands”, łączą w sobie elementy powieści przygodowej, science-fiction oraz okultyzmu, tworząc unikalną, halucynacyjną mitologię. William Seward Burroughs był również pionierem multimedialności - nagrywał eksperymenty dźwiękowe, malował metodą „shotgun art”, strzelając do puszek z farbą, a także występował w filmach, zawsze pozostając wiernym swojej wizji demaskowania mechanizmów zniewolenia człowieka. Dzięki swojej bezkompromisowości, William Seward Burroughs stał się duchowym ojcem ruchu punk, a jego frazy do dziś rezonują w tekstach piosenek takich grup, jak Joy Division czy Nirvana. Warto również wspomnieć o książce napisanej wspólnie przez Burroughsa i Jacka Kerouaca w 1945 roku, która czekała ponad 60 lat na pojawienie się w druku, będącej jedną z najbardziej tajemniczych legend nowojorskiej bohemy. Fabuła opiera się na autentycznych wydarzeniach – morderstwie popełnionym przez ich wspólnego znajomego, Luciena Carra i stanowi fascynujący, surowy zapis narodzin ruchu Beat Generation, na tle mrocznych ulic Greenwich Village. Autorzy stosują w niej unikalną formę naprzemiennej narracji, w której z kronikarską precyzją oddają duszny klimat wojennej Ameryki i moralne zagubienie młodych intelektualistów.

William S. Burroughs to pisarz, który odważył się zajrzeć pod podszewkę rzeczywistości i opisać to, co inni woleli przemilczeć. Jeśli szukasz literatury, która trwale zmieni Twój sposób postrzegania świata, książki Burroughsa czekają na Ciebie w Księgarni Znak – zapraszamy do odkrycia twórczości mistrza literackiej prowokacji!