Słońce świeci dla Hitlera. Zwyczajne życie w III Rzeszy Tillmann Bendikowski

Książka

"Zło jest dlatego banalne, że można go nie dostrzegać, można o nim nie myśleć, nie mieć żadnych złych intencji ani motywacji” - Hannah Arendt Tillmann Bendikowski, niemiecki historyk i dziennikarz, w książce "Słońce świeci dla Hitlera. Zwyczajne życie w III Rzeszy" (tłum. Emilia Skowrońska) opisuje rok z życia Niemców w narodowosocjalistycznej dyktaturze - od grudnia 1938 do listopada 1939. Codzienność definiowana jest przez państwo, które m.in. decyduje o programie nauczania i wychowania, motywuje do donoszenia na osoby politycznie niepoprawne czy do udziału w licznych akcjach np. zbierania makulatury, umytych kości, hodowli królików angorek, zbierania funduszy na wojsko itp. Autor miesiąc po miesiącu odtwarza proces zagarniania prywatności, indywidualności, normalności oraz wprowadzania nowych wyznaczników bycia częścią wspólnoty niemieckiej: lojalność w służbie Hitlerowi, pozdrowienie hitlerowskie, przysięga na sztandar, dbanie o zdrowie i kondycję fizyczną itp. Święta chrześcijańskie stopniowo są ideologicznie modyfikowane, zawłaszczane, a moralność ulega rozmyciu, godząc się na wykluczanie ze społeczności współobywateli i ich eksterminację: Żydów, Sinti, Romów, Świadków Jehowy, pacyfistów, homoseksualistów, chorych, niepełnosprawnych. Pierwsze obozy koncentracyjne powstają bowiem w Niemczech już w latach 30. Historyk pokazuje banalność zła, które w imię idei pleni się niezauważalnie, a od którego po wojnie wielu Niemców się odcina, zapominając o swojej roli w budowie zbrodniczego państwa. Bendikowski pisze o trudnej historii bardzo ciekawie. Przedstawia dużo faktów, prezentuje wiele archiwalnych fotografii, przytacza fragmenty ustaw, audycji, relacji, dzienników, listów, wspomnień. Książka zawiera doskonale opracowany aparat naukowy - przypisy i bibliografię, które są cenną wskazówką do dalszej lektury. Czytajcie, bo warto! Dla mnie szczególnie wstrząsające były fragmenty dotyczące metodycznego zabijania w imię czystości rasy czy nieudanych prób emigracji ludności żydowskiej. Zresztą takich faktów niezapominalnych jest więcej. 

Po lekturze książki Słońce świeci dla Hitlera. Zwyczajne życie w III Rzeszy długo nie mogłem przestać myśleć o tym, jak cienka granica dzieli codzienność od obojętności wobec zła. Tillmann Bendikowski pokazuje III Rzeszę nie przez pryzmat wielkiej polityki, lecz zwyczajnego życia – szkół, rodzinnych rytuałów, pracy i codziennych wyborów. To właśnie ta perspektywa zrobiła na mnie największe wrażenie. Autor udowadnia, że propaganda i ideologia nie pojawiają się nagle – powoli wnikają w codzienność, aż zaczynają wydawać się czymś normalnym. Książka Słońce świeci dla Hitlera. Zwyczajne życie w III Rzeszy to dla mnie mocna, poruszająca i bardzo aktualna lekcja historii, która skłania do refleksji nad tym, jak łatwo społeczeństwo może przyzwyczaić się do niebezpiecznych zmian. Polecam ją każdemu, kto interesuje się historią XX wieku, mechanizmami totalitaryzmu i literaturą faktu.

Historia III Rzeszy Niemieckiej to nie tylko liczne podboje i spektakularny upadek. To także codzienne funkcjonowanie milionów niemieckich obywateli, którzy na własnej skórze doświadczyli rządów nazistów. O tych zwyczajnych, choć pełnych napięcia miesiącach - od grudnia 1938 do listopada 1939 roku - na terenie państwa Hitlera opowiada Tillmann Bendikowski, autor książki „Słońce świeci dla Hitlera. Zwyczajne życie w III Rzeszy” z oferty Wydawnictwa Znak Horyzont, w przekładzie Emilii Skowrońskiej. Obserwujemy tu odejście od klasycznego opisywania wielkiej polityki, bo ciekawsze okazuje się to, jak ideologia nazistowska przenikała codzienność zwykłych Niemców. Narracja została ułożona chronologicznie, dzięki czemu czytelnik miesiąc po miesiącu obserwuje zmieniającą się atmosferę w III Rzeszy. Ten udany zabieg pozwala dostrzec, w jaki sposób przygotowywano obywateli do nadchodzącej wojny. Kolejne rozdziały przenoszą Nas m.in. do obchodów Dnia Matki w 1939 roku, podczas których wyraźnie widać propagandowy charakter rodzicielstwa w Rzeszy. Nie brakuje również opisu obchodów 50. urodzin Hitlera w kwietniu 1939 roku, będących demonstracją potęgi państwa i kultu jednostki. Autor umiejętnie zestawia oficjalny entuzjazm z codziennymi problemami mieszkańców, dzięki czemu obraz niemieckiego społeczeństwa staje się znacznie bardziej wielowymiarowy. Dużo miejsca poświęcono także wybuchowi II wojny światowej oraz reakcjom Niemców na pierwsze dni konfliktu. Bendikowski nie pomija również nieudanego zamachu na Hitlera z listopada 1939 roku, pokazując, jak wydarzenie to zostało wykorzystane przez propagandę do dalszego umacniania pozycji przywódcy i wzmacniania poczucia zagrożenia. „Słońce świeci dla Hitlera” to książka oparta na licznych źródłach i pełna interesujących szczegółów z życia codziennego mieszkańców III Rzeszy. Taka, która pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy funkcjonowania tego państwa oraz wpływ propagandy na życie zwykłych ludzi. Z powodzeniem można ją polecić czytelnikom poszukującym mniej oczywistego spojrzenia na dzieje nazistowskich Niemiec.