Starsza siostra. Biografia Ireny Gombrowicz Aleksandra Gąsowska Książka

Sięgając po „Starsza siostra. Biografia Ireny Gombrowicz” Aleksandry Gąsowskiej, nie spodziewałam się, że odkryję tak fascynującą i wielowymiarową postać. Autorka pokazuje Irenę jako kobietę niezależną, utalentowaną i niesłusznie pozostającą w cieniu słynnego brata. Najbardziej poruszyło mnie to, jak książka odsłania jej życie – od młodości, przez dramatyczne doświadczenia wojenne, aż po trudną rzeczywistość PRL-u. To nie tylko biografia, ale też opowieść o sile charakteru i walce o własną tożsamość. Doceniam ogrom pracy badawczej autorki – odnalezione teksty, listy i nieznane fakty sprawiają, że historia staje się niezwykle autentyczna. Dzięki temu Irena Gombrowicz przestaje być jedynie „siostrą Witolda”, a staje się bohaterką własnej opowieści. To książka, którą polecam każdemu miłośnikowi literatury i biografii – wciąga, wzrusza i zostaje w pamięci na długo.

„Starsza siostra” to opowieść skupiona na Irenie Gombrowicz ,ale bez budowania jej na zasadzie kontrastu do Witolda Gombrowicza.Tu nie chodzi o wielkość jednego i pomniejszenie drugiej. Raczej o przesunięcie uwagi. Irena jest konkretna. Obecna w tym, co trzeba zrobić, dopilnować, unieść. Szczególnie w relacji z matką widać, jak bardzo jej życie było podporządkowane opiece. To nie jest opowieść o heroizmie. Raczej o codzienności, która potrafi zamknąć człowieka w powtarzalnych gestach i obowiązkach. Ta opieka ma swoją wagę. Zostawia mało miejsca na cokolwiek poza nią. A jednocześnie trudno ją sprowadzić tylko do tej roli. Widać, że miała własne zainteresowania, że była uważna, bystra, ciekawa ludzi i świata. Nie była bierna ani pusta. Raczej niedopowiedziana. Jakby jej potencjał nie miał warunków, żeby się w pełni ujawnić. To napięcie jest tu najważniejsze. Między tym, kim była, a tym, na ile mogła sobie pozwolić. Między obowiązkiem a czymś bardziej osobnym. Książka nie próbuje tego rozstrzygać ani dopowiadać. Zostawia czytelnika z tą niejednoznacznością. Dzięki temu Irena nie jest symbolem ani figurą. Zostaje człowiekiem, którego nie da się łatwo zamknąć w jednej historii. Ciekawa, inteligentna, sfrustrowana, zagubiona taka była Irena Gombrowicz. Książka niezwykle bogata w materiały historyczne, wiersze, teksty, listy. Ogrom wiedzy i zaangażowania autorki, ta biografia jest kompletna i wzruszająca.

Czytając ,,Starszą siostrę" miałam wrażenie jakbym odwiedziła miejsca, które znałam już z innych biografii, np. biografii Bruno Schulza. Świat wyglądał wtedy inaczej, kobiety wciąż walczyły o podstawowe prawa, a Antonina - matka Ireny była jedną z pierwszych abolicjonistek, od których Irena uczyła sie niezłomności, odwagi i która popchnęła ją w świat. Irena Gombrowicz choć praktycznie nie istnieje w świadomości Polaków w przeciwieństwie do jej sławnego brata, dzięki tej książce staje się dla mnie ikoną, osobą którą należy podziwiać za wszelkie dokonania, za to kim była i jak wieloma sprawami potrafiła żonglować i doprowadzać do końca. Liczne zdjęcia z archiwów, wygrzebane przez autorkę, której należy się wielki szacunek za tę książkę, którą bez wątpienia niełatwo było pisać mając tak niewiele materiałów, jeszcze bardziej ubarwiają historię Ireny, starszej siostry Gombrowicza, która była równie wybitna co Witold, ale szczęśliwie to właśnie o niej jest ta książka. Nie chciałam się z tą historią rozstawać, napisana jest barwnie, fascynująco przedstawiony jest tu świat przełomu wieków, świetna rzecz.

Dobrze napisana, oparta o głęboki research (a jak się domyślam łatwo nie było) biografia starszej siostry Gombrowicza - Ireny. Autorce sprytnie udało się tu wyważyć to co prywatne, z tym co ją kształtowało, ze zdobywanym z trudem wykształceniem, z niejakim ciągłym poddawaniem się presji ze strony braci, którzy mam wrażenie byli mniej męscy od samej Ireny. Ciekawe wątki dotyczyły też ich matki - Antoniny, która była prekursorką, wizjonerką w tworzeniu społeczeństwa przychylnego kobietom. Bez wątpienia zarówno Antonina jak i Irena były feministkami i znacznie wyprzedziły swoje czasy, choć co interesujące - klasowości wcale znosić nie chciały. Intrygowały mnie wątki dotyczące relacji Witolda z Ireną, tego co Irena myślała o jego pisarstwie, a on o wyśmiewanej przez niego pobożności. Polecam fanom Gombrowicza!

To jedna z tych książek, które odkrywają „drugie dno” historii. Relacja Ireny Gombrowicz ze słynnym bratem została pokazana w ciekawy i nieoczywisty sposób, nienachalnie, bo choć Rena była agentką Witolda, to z nielicznych archiwów i dokumentów można wywnioskować, że nie pałali do siebie jakąś dziką sympatią. Autorka dobrze pisze, miejscami zbyt szczegółowo, a nawet akademicko, ale trzeba jej przyznać solidność i to, że umiejętnie łączy fakty z interpretacją. W efekcie mamy nie tylko biografię Gombrowiczównej, ale też opowieść o XX wieku, o Ziemiankach, które jako pierwsze walczyły o prawa kobiet, które dotąd nie mogły prawie nic! Dla mnie było to skuteczne przypomnienie dlaczego jako kobiety musimy pilnować swoich praw jak oka w głowie. Wg mnie warto

W cieniu wielkich nazwisk często kryją się postacie, bez których te nazwiska nigdy nie stałyby się pomnikami. Irena Gombrowicz przez dziesięciolecia funkcjonowała w zbiorowej świadomości jedynie jako „starsza siostra Witolda” – postać marginalna, być może nieco nudna, zaszufladkowana jako pobożna stara panna. Aleksandra Gąsowska w biografii „Starsza siostra” rozbija ten szklany klosz, pokazując kobietę, której życie było poligonem walki między surowym wychowaniem, ścisłym umysłem a ambicjami, które musiały zostać stłumione przez epokę i nazwisko. Gdyby nie determinacja Ireny, świat mógłby nigdy nie usłyszeć o „upupieniu” czy „gębie”. To ona była cichą architektką sukcesu brata. To ona pilnowała maszynopisu Ferdydurke, ona dbała o to, by dramaty Witolda trafiały na biurka wpływowych recenzentów. Robiła to, mimo że brat nie szczędził jej złośliwości. Witold, ten literacki burzyciel form, z upodobaniem brał na celownik środowiska ziemiańskie i katolickie – dokładnie te, w których Irena działała i w których szukała sensu życia. Gąsowska świetnie oddaje ten paradoks: Irena z pokorą znosiła kpiny brata, jednocześnie budując mu ołtarz sławy. Najbardziej fascynującym odkryciem w książce jest intelektualna dwubiegunowość Ireny. Z jednej strony mamy kobietę o ścisłym, matematycznym wykształceniu, która potrafiła chłodno analizować rzeczywistość. Z drugiej – głęboko wierzącą społeczniczkę, zaangażowaną w ruchy katolickie. Gąsowska dociera do tekstów, które Irena publikowała pod zmienionym nickiem, ujawniając jej zaangażowanie w walkę o prawa kobiet. Ta „stara panna” i „dewotka” w rzeczywistości była nowoczesną publicystką, która w artykułach o abolicjonistkach potrafiła bezbłędnie oddzielać czarne od białego. Jej radykalizm w dążeniu do prawdy był często bardziej bezkompromisowy niż ironiczne gierki jej sławnego brata. Autorka biografii nie szuka taniej sensacji ani rodzinnych brudów. Zamiast tego, z ogromną skrupulatnością odtwarza realia przełomu XIX i XX wieku. Śledzimy losy Ireny przez pryzmat warszawskiej księgarni „Verbum”, zniszczonej w powstaniu, aż po jej kielecki etap życia. To tam najwyraźniej widać jej hart ducha. Irena dawała sobie radę z chorobami, opieką nad matką i brakiem życia osobistego z godnością, która momentami wydaje się wręcz nieludzka. Dopiero pod koniec życia, jak sugeruje autorka, ta narzucona samotność zaczęła jej doskwierać. Widać, że Aleksandra Gąsowska włożyła w tę książkę mnóstwo emocji i pracy badawczej. Nie jest to suchy zapis faktów. Choć momentami skrupulatność autorki może wydawać się nużąca, to właśnie dzięki temu detale – fragmenty listów, niepublikowane wcześniej wiersze czy archiwalne zdjęcia – nabierają mocy. Fotografie, które gęsto przeplatają tekst, pozwalają nam spojrzeć Irenie w oczy i zobaczyć w niej kogoś więcej niż tylko „siostrę Witolda”. „Starsza siostra” to biografia ważna i potrzebna. To oddanie sprawiedliwości kobiecie, która poświęciła własną twórczość i energię na rzecz promocji brata, sama pozostając w cieniu. To lektura dla tych, którzy chcą poznać Gombrowicza bez maski, ale przede wszystkim dla tych, którzy chcą odkryć Irenę – silną, niezależną i niezwykle pracowitą kobietę, która wreszcie, po latach, odzyskuje własny głos.

Nie ukrywam, że jestem tą historią poruszony. Autorce udało się tu odtworzyć cały bogaty świat Ireny Gombrowicz ze szczątków materiałów, które pozostawiła historia. Tym bardziej jest to niezwykłe, bo jak autorka często podkreśla Irena była pomijana, spychana gdzieś w cień braci, a mimo to osiągnęła bardzo wiele. To historia o niezwykle silnej, inspirującej, wyjątkowej kobiecie, która pomimo ciężkich przeżyć w życiu nigdy się nie poddawała. Praca u podstaw nabiera nowego znaczenia. W dodatku wspaniale się to czyta, za każdym razem miałem wrażenie jakbym przenosił się do świata Ireny Gombrowicz i razem z nią stawiał czoła wszystkim przeciwnościom, wojnie, zasadom społecznym itd. Imponująca praca. Naprawdę warto się z nią zapoznać.

Autorka wykonała tytaniczną pracę docierając do nielicznych źródeł i mając na celu opowiedzenie historii Ireny Gombrowicz - siostry Witolda. Już samo to, że podjęła się tej pracy zasługuje na szacunek, ale tym większy, że udało jej się stworzyć naprawdę ciekawą historię kobiety, ziemianki z przełomu wieków oraz aktywistki, która żadnej pracy u podstaw się nie bała. Nie spodziewalem się, że historia będzie tak ciekawa, że pochłonę ją w kilka dni. Jej siłą jest nie tyle sam życiorys Gombrowiczowej, co odtworzony klimat tamtych czasów. Dzięki Gąsowskiej dowiedziałem się jak to było przed i po wojnie, jak żyło się wtedy Ziemianom i jak radzili sobie ze zmianami po wojnie. Ciekawa praca hisotryczno-biograficzna.

To opowieść o czasach, których już nie ma, o postaciach, które nie żyją, ale echa ich istnienia wciąż gdzieś tam wybrzmiewają w oddali. Gombrowicz, jego ,,Kosmos" czy ,,Ferdydurke" jest w naszej pamięci wiecznie żywy, a co ciekawe, gdyby nie jego starsza siostra Irena, o której nie wiemy praktycznie nic - wcale nie musiałoby tak się stać, bo to ona dbała o jego spuściznę i pracowała jako jego agentka, to ona była ,,głową tej rodziny” i to ona działała w życiu na wielu polach. Wykształcona, inteligentna, surowa katoliczka, od której Witold mógłby się wiele nauczyć, gdyby nie traktował jej jak dewotki godnej pożałowania. Lubię takie biografie, o ludziach nieoczywistych, którzy zaginęli gdzieś w pamięci, a warto o nich wspomnieć, bo za każdym sukcesem mężczyzny stoi kobieta i w przypadku Gombrowicza niewątpliwie była to jego starsza siostra Irena. Polecam

Solidna biografia choć powstawała ze szczątków dostępnych informacji. Autorka posiłkowała się zachowanymi listami, archiwalnymi dokumentami z miejsc gdzie Irena Gombrowicz pracowała czy się udzielała. Co ciekawe, Irena nigdy nie stała w cieniu brata - była niezwykle zdeterminowana i pewna tego, co chce w życiu robić i w co wierzyć i tę postawę zabieram z tej książki dla siebie :)